Werkzaamheden aan het spoor in Zwitserland, foto: SBB

‘Verantwoordelijkheid voor duurzaam bouwen ligt vooral bij spoorbeheerders’

Met materialen die lang meegaan, goed onderhoud en daarmee een maximale levensduur van de spoorinfrastructuur, is volgens onderzoeker Matthias Landgraf de grootste milieuwinst te boeken op het spoor. De bal ligt hierbij net zo goed bij de infrabeheerders als de aannemers en leveranciers van spoormaterialen, vindt hij.

Ondanks dat het spoor een van de schoonste transportvormen is, zeker in vergelijking met wegvervoer en luchtvaart, wil dat niet zeggen dat de sector op zijn lauweren kan rusten, vindt Landgraf. Tijdens RailTech Europe geeft hij een presentatie over ‘Mitigation of the environmental impact of the rail infrastructure’. Oftewel het minimaliseren van de belasting van het milieu door de spoorinfra. Maar wat is er vervuilend aan spoorstaven, ballast, dwarsliggers en bovenleiding en waar zit de potentie om deze terug te dringen?

Rollend Materieel

“De eerste gedachten bij milieubelasting door het spoor gaan natuurlijk uit naar lijnen die nog niet geëlektrificeerd zijn, dat zijn er met 46 procent in Europa nog relatief veel. Er zijn al oplossingen en eerste toepassingen van alternatieve aandrijflijnen. Hiermee kan gegarandeerd fossielvrij worden gereden op nog niet geëlektrificeerde lijnen. Maar we moeten daarbij niet vergeten dat voor rangeren, goederenvervoer en werktreinen nog veel met dieseltractie wordt gewerkt.”

“Wanneer we verder denken dan spoorvervoer, dan komen we bij een onderdeel binnen het spoor dat nu nog grotendeels wordt genegeerd: de spoorinfrastructuur. Productie, constructie en onderhoud van spoorinfra is een essentieel onderdeel van milieubelasting en biedt daarmee een enorm potentieel voor verbetering.”

Het bouwen van tunnels bijvoorbeeld geeft volgens Landgraf een enorme milieubelasting. Dit vanwege de grote hoeveelheid beton die gebruikt wordt en de dieselaangedreven machines bijvoorbeeld. “De impact per kilometer tunnel is hierdoor vrij groot. Wanneer we kijken naar het hele spoornet, dan heeft het spoor een een veel grotere impact omdat er meer gewoon spoor is dan tunnels, zelfs in een alpenland als Oostenrijk. Dat komt vooral door de productie van beton en staal. Dit vanwege de grondstoffen die gedolven, verwerkt en getransporteerd moeten worden. Vervolgens is er nog het productieproces en daarna de bouw en het onderhoud van de infra zelf natuurlijk.”

Werkzaamheden in de Willemsspoortunnel, foto: ProRail
Werkzaamheden in de Willemsspoortunnel. Foto: ProRail

Innovatie

De grootste potentie voor het beperken van de milieubelasting zit in de levensduur van de componenten die gebruikt worden, weet Landgraf. “Spoorstaven in scherpe bogen, hebben bijvoorbeeld een gemiddelde levensduur van tien jaar en minder komt ook voor. Maar met innovatieve producten van een hoge kwaliteit en de juiste aanpak in de constructie en onderhoud kan dat veel langer zijn. Het verdubbelen van de levensduur van spoorstaven betekent dat slechts de helft van het materiaal geproduceerd, vervoerd en geïnstalleerd hoeft te worden. Innovatie van materiaal en constructie, maar ook onderhoud is daarom extreem belangrijk.”

Een van de voorbeelden die Landgraf noemt, zijn de toepassing van ‘Under sleeper pads’. Deze rubber matten onder betonnen dwarsliggers zijn bedoeld om trillingen en geluid te dempen, maar blijken ook te zorgen ook voor een 30 procent langere levensduur van het spoor. “Door het dempen van de interactie tussen de verschillende onderdelen, vooral de betonnen dwarsliggers en ballast, is er minder onderhoud nodig en wordt de levensduur verlengd. Dat is niet alleen een enorme besparing in de levenscyclus-kosten, maar ook een volmaakt voorbeeld van duurzaamheid.”

Spoorballast

Daarnaast wordt er veel onderzoek gedaan naar het duurzaam produceren van beton en staal. Een duurzame aanpak in het spoor is vaak al hoogwaardig. Bijvoorbeeld wanneer we kijken naar de reinigingsmachines voor gebruikte spoorballast bij spoorvernieuwingsprojecten. Hiermee wordt de ballast ter plekke schoongemaakt en opnieuw ingezet. “Er is nu al sprake van 40 tot 70 procent hergebruik van ballast in Oostenrijk, maar ook in Duitsland en Nederland wordt dit veel gedaan. Deze manier van hergebruik ter plaatse is een goed voorbeeld van circulaire economie, voorkomt veel transportbewegingen en behoud een schaarse grondstof.”

Landgraf startte zelf in 2015 met onderzoek naar milieu-impact van de spoorinfra. “25 jaar geleden startte Professor Veit hier op de TU Graz al met levensduur- en kostenonderzoek in de spoorsector. Er is dus veel kennis over het onderwerp levensduur op ons instituut. Daarom was het een logische stap om de milieu-impact hier aan toe te voegen en zo een brede basis voor besluitvorming te scheppen. En nu merken we dat er wereldwijd snel meer aandacht voor dit onderwerp ontstaat.”

Veel data

Veel van de door Landgraf genoemde factoren die een rol spelen bij de milieubelasting van spoorinfra liggen misschien voor de hand, maar om ze uit te kunnen drukken in cijfers is veel onderzoek en het verwerken van data nodig. Vervolgens is de vraag welke partijen iets zouden moeten doen met deze informatie. “De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij aannemers of producenten en leveranciers, maar vooral bij de spoorbeheerders en wetgevende instanties. Zij zullen milieubewust bouwen en onderhouden niet alleen moeten promoten, maar ook de tools er voor moeten aandragen.”

De factor kosten zou integraal onderdeel moeten zijn van ieder initiatief om milieubelasting terug te dringen, vindt Landgraf. “Terugdringen van de milieubelasting moet een businesscase worden, waarbij het noodzakelijk is dat je er een kostenbesparing mee kunt realiseren. De milieubelasting moet een vast onderdeel worden van iedere aanbesteding en worden ingecalculeerd in de prijs. De bewustwording bij de inframanagers is er, nu nog de tools vinden en inzetten.”

Matthias Landgraf is een van de sprekers tijdens RailTech Europe Live op 30 maart tot en met 1 april 2021. Kijk voor meer informatie en registratie op railtechlive.com.

Lees meer over RailTech Europe:

RailTech Europe banner

Onbeperkt lezen?

Ontwikkel jezelf met vakblad SpoorPro.nl.

Krijg onbeperkt toegang tot vakinformatie over de spoormarkt.

1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.