Onderzoeker Openbaar Vervoer Wijnand Veeneman van de TU Delft

‘Laat ProRail zich als zbo richten op het spoor en de lange termijn, maar niet op politiek gedoe’

De omvorming van ProRail tot zelfstandig bestuursorgaan (zbo) neemt steeds concretere vormen aan, blijkt uit het meest recente verslag hierover van staatssecretaris Stientje van Veldhoven van IenW aan de Tweede Kamer. Volgens onderzoeker Openbaar Vervoer Wijnand Veeneman van de TU Delft Wijnand is er echter nog veel onduidelijk over de manier waarop het ministerie ProRail wil aansturen en omgaat met de grotere machtspositie die ProRail krijgt op het spoor.

“Bij de omvorming van ProRail tot een zbo moet je continue kijken naar wat de zwaktes zijn van het nieuwe model en dat zul je moeten blijven tweaken. Afgaande op het 76 pagina’s tellende verslag aan de Tweede Kamer ziet dat er wel goed uit. Maar er zijn ook dingen waar ik me wat zorgen over maak. Bijvoorbeeld dat ProRail als een zbo een meer centrale en machtige rol gaat krijgen in de spoorsector”, zei Veeneman afgelopen woensdag in de uitzending van SpoorProTV.

Gelijken onder elkaar

“Nu kun je NS en ProRail nog zien als gelijken onder elkaar in de concessiesystematiek die we nu hebben. Ze moeten allebei verantwoording afleggen aan hetzelfde ministerie. Als er onenigheid is dan kan het ministerie daar linksom of rechtsom op sturen. Hoe dat straks gaat vind ik een spannende. En eigenlijk zegt de staatssecretaris daar in dit verslag over: ‘Dit gaat goed komen’, maar zoiets komt nooit vanzelf goed. Als ik dit kan interpreteren als: ‘het heeft onze aandacht, we zullen er scherp op zijn en het verder gaan invullen’. Dan denk ik dat het ook echt goed komt. Maar als ze iets bedoelt in de categorie: ‘waar maak je je eigenlijk zorgen over’. Dan komt het natuurlijk niet goed. Ik kan die woorden niet goed duiden.”

Het advies van Veeneman aan de mensen die bij het ministerie en ProRail werken aan dit dossier is om in de gaten te blijven houden hoe je de prestaties van de vervoerders en ProRail wederzijds afhankelijk van elkaar maakt. “Op die manier houdt ProRail de neiging om NS en de andere vervoerders goed te helpen. Het moet er belang bij hebben dat de prestaties van de vervoerders ook goed zijn.”

Tekst loopt door onder de foto.

Kantoor Inktpot ProRail Utrecht, foto: ProRail

Veeneman vreest op basis van de huidige plannen dat ProRail en het ministerie minder inhoudelijke gesprekken gaan voeren over de plannen van ProRail. “Het klinkt misschien een beetje raar, omdat iedereen denkt dat ProRail juist dichter bij het ministerie komt te staan als het een zbo wordt. Inderdaad de minister kan straks zomaar een bestuurder bij ProRail ontslaan, dus er komt meer en duidelijkere controle. Maar tegelijkertijd zit nu in de concessie-systematiek de basis van de relatie waarbij inhoudelijke keuzes heel erg in het gesprek tussen ProRail en het ministerie tot stand komen.”

Concessie als basis voor gesprek

Het concessiedocument is volgens Veeneman nu een nadrukkelijk onderdeel om inhoudelijke keuzes scherp te krijgen en op elkaar af te stemmen. “ProRail werkt nu met een klassieke plancyclus waarbij ProRail opschrijft wat het van plan is en het ministerie er naar kijkt en zegt of het wel of niet goed is. Dat wederzijdse gesprek gaat er een beetje uit, vrees ik. Hier is het dus ook heel belangrijk hoe het ministerie hier mee omgaat en in hoeverre dit in de nieuwe situatie goed kan gaan werken.”

Vanuit vakbond FNV is er de vrees dat ProRail als zbo met zijn gezicht naar Den Haag komt te staan en zijn rug naar de sector. Ook hier denkt Veeneman dat alles afhangt van de manier waarop het ministerie zich tot ProRail gaat verhouden. “Het ministerie kan zeggen: ProRail je moet je op de sector richten. Zit niet de hele tijd naar mij te staren, maar ga de wereld in en doe wat moois op het gebied van het spoor. Daar zullen we je op afrekenen in plaats van het eerstvolgende politieke gedoetje dat langskomt.”

Tekst loopt door onder de foto.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Den Haag, Bron: Twitter IenW

Gedoe

Verder spelen in zijn ogen veel andere factoren mee, zoals de invloed van de Tweede Kamer op ProRail. “Als de Kamer de nieuwe situatie gaat aangrijpen om op allerlei details ProRail te willen gaan aansturen, dan wordt het voor het ministerie weer veel lastiger om ProRail en de sector te besturen. Als er veel gedoe is zal dat meer gebeuren dan wanneer er weinig gedoe is. En gedoe kan daarbij ook het weer, COVID of iets heel anders zijn.”

Veeneman zou het liefst een sterk ministerie zien dat zegt: ‘ProRail richt je op de sector, lever daar de prestaties en richt je op de lange termijn en zorg dat daar het spoor de goede kant op kan ontwikkelen.’ “Maar we zitten in een wereld waarin dit niet vanzelf gaat.”

Knoop doorhakken

Of de van januari 2021 naar 1 juli volgend jaar verschoven deadline gehaald wordt, zegt Veeneman als wetenschapper niet zo interessant te vinden. “Hoe je de details invult en hoe je daarbij rekening houdt met de belangen van alle betrokken partijen in de spoorsector vind ik veel belangrijker. Maar als het nodig is dat er een knoop wordt doorgehakt, laten we dat dan nu maar doen. En er gaan natuurlijk dingen mis, daar ontkom je niet aan.”

Lees ook:

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten bij het zoeken naar de waarheid in de spoorsector.

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding ‘eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

1 reactie op “‘Laat ProRail zich als zbo richten op het spoor en de lange termijn, maar niet op politiek gedoe’”

A C F Sierts|10.11.20|18:26

De aanduiding ‘politiek gedoetje’ is een wetenschapper onwaardig. De heer Veeneman doet daarmee ook bijzonder denigrerend tov de *essentiele* bijsturinsgfunctie van de Tweede Kamer. Die *is* zo ongelofelijk essentieel, omdat de kaste der beleidsmakers en verkeerswetenschappers blind & doof is voor de klant. De term “gedoetjes” bewijst deze interne systeemgerichtheid. Wat in hun theoretisch-modelmatige ogen ‘politieke gedoetjes’ zijn, zijn voor de klant en de burger essentiele systeemcorrecties!

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.