Jan Hendrik Dronkers IenW

Ministerie: we laten intact wat goed werkt bij ProRail

“Als ProRail zo goed functioneert, waarom zou je er dan met je poten aanzitten?” Met die woorden startte loco secretaris-generaal Jan Hendrik Dronkers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn betoog om de omvorming van ProRail tot zbo toe te lichten. Op het SpoorPro Seminar dat eerder deze week over de zbo-vorming werd gehouden, probeerde Dronkers de zaal te overtuigen van het nut van deze operatie, maar de sector vooral gerust te stellen dat het zorgvuldig gebeurt en veel bij het oude blijft. 

“Toch is het niet zo’n gekke gedachte hoor. Ik ben aandeelhouder van ProRail, maar niet geïnteresseerd in rendement, wel in prestaties. Ik wil vaker met ProRail praten dan een paar keer per jaar. De politieke verantwoordelijkheid en de investering van 2 miljard zijn zo groot dat je vaker met elkaar in gesprek moet gaan. Het is nu toch een beetje gekunsteld in de huidige situatie. Er is maar een spoorbeheerder en er is geen concurrentie. ProRail heeft een publieke rol, wordt gefinancierd met publiek geld, dus moet je dat ook publiek regelen. Daar zit een principiële gedachtegang achter. Als we nu van Rijkswaterstaat een bv zouden maken dan weet ik zeker dat we Kamervragen krijgen.”

Rare situatie

Volgens Dronkers ligt de vraag waarom de omvorming juist nu moet gebeuren wel voor de hand. “Je kunt denken het is nu goed, dus we houden het zoals het is, maar dat is niet zo. Als je kijkt naar de groei die er aan komt en de technische mogelijkheden die toenemen. Vanaf het begin van het ontstaan van ProRail was er discussie of het wel een bv moest zijn. Toen het slechter ging met ProRail ontstond die discussie opnieuw. Toen is besloten dat het niet het moment was om er een zbo van te maken. Destijds is besloten de situatie met lapwerk te verbeteren in plaats van om te omgooien. Nu is dat moment er wel. Als de situatie op het spoor zo kon blijven zoals het nu is, dan was het prima om ProRail zelfstandig te laten. Maar met de verwachte groei van het spoor is het wel nodig om nu de stap te maken.”

“Je hebt nu de rare situatie dat het spoor in ondergebracht concessies die worden onderhandeld. Je geeft subsidie voor de uitvoering en je geeft boetes als het niet goed gaat. Een rare constructie, want je steekt je subsidie dus aan de andere kant weer in je zak. ProRail heeft nu een opdracht en moet drie keer per jaar rapporteren. Vanuit het ministerie is er veel controle op details.”

Wat Dronkers graag wil is dat de adviesrol van ProRail aan de overheid wordt vergroot om op die manier meer spoorkennis bij de overheid te brengen. “De reden waarom we dit doen is om nog betere prestaties te kunnen leveren. Alles wat nu goed gaat willen we behouden. De gezamenlijke KPI’s bijvoorbeeld. Die hebben bijgedragen aan betere prestaties, dat blijven we dus doen. We gaan geen afscheid nemen van dingen die nu goed functioneren. We willen dat het spoor een netwerkorganisatie blijft die goed met elkaar blijft omgaan. ProRail wordt straks geen bovenliggende organisatie. In die zin verandert er niet zo heel veel. Er komt geen zbo op de gevel te staan.”

Niks van gemerkt

“De omvorming raakt niet het operationele proces. We zijn al twee jaar bezig om die wet vorm te geven. Ook binnen ProRail. Hebt u vermindering van prestaties gemerkt tijdens dit werk? Daar heeft eerst Pier Eringa en John Voppen nu voor gezorgd. Binnen de implementatie moet het huidige werk doorgaan. Als het niet zo is, nemen we meer tijd. Het is een maatschappelijke verplichting dat operatie goed blijft werken.”

Dronkers verwacht dat de omvorming de rapportagelast van ProRail aan het ministerie gaat verlichten. “De lucht die dat oplevert kan ProRail gebruiken om in de operatie te steken. Het geeft ProRail meer ruimte om haar rol te spelen. Er wordt vaak gezegd dat ProRail dichter bij ministerie komt te staan en dat dit automatisch betekent verder van de sector. Juist niet, het betekent dat met ProRail, het ministerie ook dichter bij de sector komt te staan.”

Principes

De omvorming van ProRail tot zbo is volgens Dronkers een besluit genomen op principiële gronden. Een publieke taak met publiek geld, moet publiek beheerd worden. Onder meer vanuit vakbond FNV is er kritiek op dit besluit. “Ik vind het onzalig plan en als het een principiële keuze is dan tellen argumenten niet meer”, aldus Roel Berghuis van FNV. “Iedereen adviseert tegen, zelfs de Raad van State, en u legt dat naast zich neer. Dat kan echt niet. Kunt u zich voorstellen dat deze partijen zich geschoffeerd voelen?”

Dronkers verweerde zich met de stelling dat er weliswaar een principiële redenatie ten grondslag ligt aan de omvorming maar wel op basis van argumenten. “Ik kan me niet voorstellen dat we hiermee iemand schofferen omdat we met iedereen in gesprek zijn. We luisteren naar de argumenten en doen er ook iets mee. De Raad van State heeft ook gezegd dat er in het geval van een green field situatie ProRail zeker een zbo had moeten worden en dat we beter moeten beargumenteren waarom we het nu alsnog doen. In de nieuwe uitwerking doen we dat ook.”

Adviezen

Verder kwamen er vanuit de zaal vooral goede adviezen en aanvullingen op het zbo-plan. Vanuit NS-bedrijfsjurist Adriaan Hagdorn bijvoorbeeld. “Het baart me zorgen dat er maar één artikel in het plan gewijd is aan samenwerking. Het is heel algemeen geformuleerd terwijl we het daar juist allemaal van moeten hebben op het spoor, samenwerking. Ik zou u willen vragen daar nog eens goed naar te kijken. Net als naar het vierjaarlijkse meerjarenplan. Ik was helemaal niet voor dit wetsvoorstel, maar zag wel een voordeel. Zou het niet mooi zijn als je uit kunt gaan van een vierjaarlijks plan waar de vervoerders als een soort van rolling forecast bij zijn betrokken. En niet zoals nu dat je een keer gebruik kunt maken van je adviesrecht en er dus een keer in de vier jaar wat van mag vinden?”

Dronkers zei het een prachtpleidooi te vinden en kon zich vinden in de oproep om samenwerking. “Die laat zich niet opleggen, maar is wel onmisbaar. Ik ga me er hard voor maken om het onderwerp samenwerking gedetailleerder uit te werken in het voorstel. Als u straks bij de implementatie wilt kijken of het er echt instaat en ons er op wil wijzen als dat nog onvoldoende is. De contouren zijn nu weliswaar geschetst, maar het is goed als de markt een oogje in zeil houdt bij de verdere uitwerking.”

Gebakken lucht

“Ik ben het ook helemaal met Adriaan eens voor wat betreft de samenwerking en ben ook blij dat u daar open voor staat”, liet Hans Willem Vroon, van RailGood, de brancheorganisatie van goederenvervoerders, intermodale operatoren en rail expediteurs, weten vanuit de zaal. “Ik stel voor om een gebruikersraad samen te stellen zoals DB Netz die in Duitsland ook heeft. Dat hebben we ook aan ProRail, het ministerie en de minister meegegeven.” Vroon zei daarnaast benieuwd te zijn naar de strategie die het ministerie voor ogen heeft met ProRail. “Gaat u de aansturing versimpelen en komt er nu een einde aan het eindeloze vingerwijzen tussen ProRail en het ministerie? Dat gebeurt nu veel te veel. Wij willen boter bij de vis. Dus geen trein van 740 meter beloven en geen budget en geen aanpassing van de wet. Geen ERTMS uitrollen terwijl er een gat van een miljard euro is in de financiering van goederenmaterieel. Dat is allemaal gebakken lucht, Brusselse retoriek waar de business aan kapot gaat.”

“Wat gaat er gebeuren met de veranderde aansturing van ProRail? Want je verandert de structuur, maar als je strategie niet uitgevoerd wordt, zoals langjarig het geval is in het spoorgoederenvervoer, dan hebben we helemaal niets.”  Volgens Dronkers is dit inderdaad een belangrijk punt. “Dat kan ik alleen maar delen. Want als je verkeerde plannen hebt, of niet de mogelijkheid krijgt om die plannen uit te voeren, dan lijdt het tot niets. Daar zijn we het snel over eens. Voor al het overige dat u allemaal aanstipt. Wij hebben er een luisterend oor voor. Dus blijf dat ook allemaal zeggen.”

Naast de aansturing is ook sanctionering een punt dat het ministerie niet moet vergeten om mee te nemen, vindt Rikus Spithorst van de Maatschappij voor beter OV. “Je hebt wensen, maar die moet je ook kunnen handhaven. Dat is nu verankerd in allerlei boetes in de concessies. ik hoor u zeggen dat dit straks niet meer zo is en daar wordt ik ongerust over.”

Nabijheid

Zonder een goed sanctiebeleid gaat het de overheid volgens Spithorst niet lukken om zijn wensen af te dwingen. “En een beleidspersoon die sorry zegt of opstapt lost het probleem voor de reiziger of verlader ook niet op. Hoe gaat u er in de nieuwe situatie voor zorgen dat ProRail blijft doen wat er van ze verwacht wordt. Is het juist niet goed om wat meer afstand te bewaren?” Dronkers is er duidelijk over. De boetes moeten weg. subsidie van de ene kant, een boete aan de andere en een nieuwe subsidie aanvraag als het geld op is om zijn taak uit te voeren werkt niet. Ook Chris Verstegen van ProRail geeft later in zijn presentatie toe dat boetes niet werken. Maar de vraag wat dan wel een goede sanctie is, kan Dronkers zelf nog niet beantwoorden. “Een ding zit wel in het nauwlettend bewaken en het goed formuleren van KPI’s en je daar ook aan te houden. Maar we moeten er nog goed over nadenken wat goede sancties zijn. Mocht u daar suggesties voor hebben, dan sta ik daar zeker voor open.”

Lees ook:

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten bij het zoeken naar de waarheid in de spoorsector.

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding ‘eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.