Nachttrein naar Praag

KiM start studie naar ruimte voor internationaal spoorvervoer op hoofdrailnet

Diverse Europese landen willen het spoor vaker gaan benutten voor internationaal reizigersverkeer. De capaciteit van het Nederlandse hoofdrailnet is echter beperkt en het zal jaren duren voordat het is uitgebreid. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) gaat dit jaar onderzoeken welke verschillende nationale beleidsambities de grootste maatschappelijke winst hebben. Dat staat in het KiM Programma 2022. 

Diverse beleidsambities vragen om meer capaciteit op het hoofdrailnet, maar die capaciteit is volgens het KiM niet tegelijk inpasbaar. Het Toekomstbeeld OV 2040 schetst wel diverse opties voor keuzes, maar maakt die
nog niet. Dit roept volgens het onderzoeksinstituut de vraag op waar het hoofdrailnet bij uitstek goed in is en waarin ook juist niet.

Voorbeelden die worden onderzocht zijn onder meer:

  • Het bestrijden van drukte op de weg in de spitsuren door vooral te voorzien in stedelijke/regionale verplaatsingen;
  • Bijdragen aan de urgente klimaatopgave door vooral te voorzien in verplaatsingen over grote afstand, die wanneer ze met de auto of het vliegtuig gemaakt worden veel uitstoot veroorzaken;
  • Bijdragen aan het functioneren van het Nederlandse polycentrisch systeem, waar veel verplaatsingen nodig zijn om de vruchten van specialisatie en arbeidsdeling te plukken;
  • Het aangehaakt houden van alle landsdelen bij de Randstad als ’kloppend hart’ van Nederland.

Nieuwe hoofdrailnetconcessie

Verder gaat het KiM kennis leveren in het concessievormingsproces voor de nieuwe hoofdrailnet-spoorconcessie. Deze concessie loopt af per 1 januari 2025. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil deze concessie opnieuw onderhands gunnen aan NS. Een eerste stap in dit gunningsproces was het voorleggen van een beleidsvoornemen tot gunning aan de Kamer. De volgende fase is de uitwerking in een Programma van Eisen en een ontwerp-concessie.

Verder komt er dit jaar een onderzoek naar naar schaarste in de mobiliteitssector, zoals personeelstekort, hoge energieprijzen, beperkingen in transportcapaciteit. Het KiM verkent het fenomeen voor zowel het goederen- als het personenvervoer, en onderzoekt oorzaken en de mogelijkheden om zo goed mogelijk om te gaan met schaarste. Bij goederenvervoer spelen verschillende vormen van schaarste, zoals hoge containertarieven door beperkte scheepscapaciteit. Maar ook het tekort aan chauffeurs en ander transportpersoneel is van invloed op de markt.

Ook wordt er een studie gestart naar de gevolgen van de coronapandemie voor de economische ontwikkeling en het goederenvervoer. Het goederenvervoer over de weg, het spoor en het water ligt tijdens crisis zowel qua vervoerd gewicht als vervoersprestatie tot 20 procent onder het niveau van 2019.

In eerste instantie was de verwachting dat het goederenvervoer pas weer in 2025 terug zou keren op het niveau van 2019, maar door het veerkrachtige economisch herstel gebeurt dit naar verwachting eerder. In dit project verkent het KiM welke trends en ontwikkelingen door de pandemie zijn versterkt of afgezwakt.

Klimaatdoelen

Als Nederland zich wil houden aan de klimaatwet en dus de mobiliteit in 2050 fossielvrij wil maken moet er volgens het KiM niet alleen worden gekeken naar de mobiliteit zelf, maar ook naar de klimaatdoelen voor mobiliteit in het hele mobiliteitssysteem. Ook emissies stroomop- en afwaarts in de mobiliteitsketen spelen een rol.

Stroomopwaarts gaat het bijvoorbeeld om emissies die vrijkomen bij de productie van fossiele en alternatieve brandstoffen (zoals waterstof en elektriciteit) en bij autoproductie. Stroomafwaarts gaat het om het recyclen van materialen. Dit is dus een well-to-wheel (WTW) of zelfs Life Cycle Assessment (LCA)-benadering, in plaats van een tank-to-wheel (TTW)-benadering.

Om het mobiliteitssysteem emissievrij te maken is inzet van andere dan fossiele energieketens (energiebronnen en energiedragers waarin energie wordt opgeslagen) nodig. Bijvoorbeeld energie uit de energiebron wind wordt omgezet in elektrische energie en die energie wordt opgeslagen in een energiedrager,
bijvoorbeeld een accu of waterstof.

KiM noemt vier soorten nul-emissie-energiedragers voor mobiliteit:

  • (Accu)-elektrisch (voor een accu+elektromotor),
  • Waterstof-elektrisch (voor een brandstofcel + elektromotor),
  • Biobrandstoffen (voor een verbrandingsmotor) en
  • Synthetische brandstoffen (voor een verbrandingsmotor).

In dit onderzoek wordt de vraag beantwoord wat de belangrijkste energetische, ruimtelijke, capaciteits- en kostenkenmerken van deze alternatieve energieketens zijn.

Fit For 55-pakket Europese Commissie

Het KiM gaat verder meedenken over de samenhang in het brede EU-beleidspakket op het gebied van duurzame mobiliteit. Het gaat hierbij om het Fit For 55-pakket van de Europese Commissie (EC) van 14 juli 2021 en over binnenkort nog te verschijnen of te implementeren voorstellen zoals CO2-normen voor zwaar wegverkeer en de Europese emissienorm Euro7. De vraag van de directie Duurzame Mobiliteit (DuMo) aan het KiM is hoe de verschillende instrumenten bedoeld om de klimaatdoelstellingen te behalen, samenhangen: waar overlappen ze, versterken ze elkaar of werken ze tegen elkaar in?

Lees hier het Kim Programma 2022.

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen.

Wilt u onbeperkt lezen? Sluit nu een gratis proefabonnement af en 

krijg onbeperkt toegang tot vakinformatie over de spoormarkt.

1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is journalist van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.