Een goederentrein op station Utrecht Centraal, foto: ProRail

Jaaroverzicht 2016: hollen of stilstaan voor spoorsector

2016 was een bewogen jaar waarin de spoorsector te maken kreeg met impactvolle politieke besluiten, nieuwe technologische ontwikkelingen, verbetering en aanleg van spoorinfrastructuur, de opening van diverse nieuwe stations en helaas ook enkele tragische ongevallen. Een jaar waarin de sector stappen vooruit maakte, maar er ook tegenvallers waren en projecten op de lange baan werden geschoven.

Januari

De net aangetreden staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Sharon Dijksma maakt in januari bekend dat de uitrol van het Europese spoorsysteem ERTMS (European Rail Traffic Management System) vertraging oploopt. Het programmabureau ERTMS blijkt meer tijd nodig te hebben voor de voorbereidingen van de uitrol. Ook dient de programmabeheersing op orde te worden gebracht. Dijksma besluit 250 miljoen euro van het ERTMS-budget in de verbetering van flessenhals treinstation Schiphol te steken.

Februari

In het Overijsselse Dalfsen botst op 23 februari een Arriva-trein op een onbewaakte spoorwegovergang op een overstekende hoogwerker. De treinmachinist komt daarbij om het leven en zeven inzittenden van de trein raakten gewond. Het ongeluk blijkt te zijn veroorzaakt door een inschattingsfout van de kraanmachinist. 

De Onderzoeksraad voor Veiligheid pleit in een rapport over het ongeluk voor een alarmsysteem waarmee bestuurders van zware en langzame voertuigen treinmachinisten kunnen waarschuwen als zij vast komen staan op een spoorwegovergang.

April

Het kabinet komt in april met een reactie op het Fyra-rapport. De parlementaire enquêtecommissie concludeerde in het rapport dat NS grote steken had laten vallen in de aanbestedingsprocedure voor de treinen die op de HSL zouden gaan rijden. Het kabinet besluit desalniettemin dat de nationale spoorvervoerder het vervoer over de hogesnelheidslijn mag blijven uitvoeren.

Terwijl NS de dans opnieuw ontspringt, grijpt het kabinet de parlementaire enquête aan om bij spoorbeheerder ProRail flink de teugels aan te halen. Het kabinet schrijft in haar reactie op het Fyra-rapport dat ze van ProRail een publieke organisatie wil maken, waardoor de spoorbeheerder onder directe verantwoordelijkheid van het ministerie komt te staan. Deze beslissing is opvallend, omdat ProRail geen noemenswaardige rol speelde in het Fyra-debacle.

Mei

Alstom dient naar aanleiding van het Fyra-rapport een miljoenenclaim in tegen NS vanwege ernstige onregelmatigheden bij de aankoop van de hogesnelheidstrein Fyra in 2004. Uit het Fyra-rapport is gebleken dat de Franse treinenbouwer bij de eerste offertes voor de levering van een hogesnelheidstrein onder de vraagprijs van concurrent AnsaldoBreda zat. Dat zou volgens Alstom betekenen dat zij de aanbesteding had moeten winnen. De Franse treinenbouwer stelt ernstig te zijn benadeeld in het aanbestedingsproces en sleept NS daarom voor de rechter.

Het aandrijfsysteem van de Hyperloop-trein is op 11 mei met succes getest op een baan in de woestijn bij Las Vegas. De capsule bereikte een snelheid van 500 kilometer. De bedenkers van de Hyperloop hebben de ambitieuze doelstelling om de Hyperloop uiteindelijk 1100 kilometer per uur te laten rijden. Tijdens de test werd na 1,1 seconden al een snelheid van 187 kilometer per uur bereikt.

Juni



De spoorsector en ook andere belanghebbende organisaties uiten begin juni tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer felle kritiek op de kabinetsplannen voor de nationalisering van ProRail. Naast ProRail gaven NS, FNV Spoor, Havenbedrijf Rotterdam, KNV en reizigersorganisaties aan dat een herstructurering afleidt van de belangrijkste taak van ProRail: het rijden van treinen. Daarnaast wordt er gevreesd voor versoberde arbeidsomstandigheden en onrust onder spoorpersoneel.

Staatssecretaris Sharon Dijksma schrijft op 16 juni in een brief aan de Tweede Kamer dat spooronderhoud vaker overdag wordt uitgevoerd. Dit wordt gedaan om op personeelskosten te besparen en omdat de hoeveelheid werk niet langer alleen in de avonduren en in het weekend kan worden ingepland.

ProRail-directeur Pier Eringa meldt dat ProRail eind 2019 alle contractgebieden voor het spooronderhoud zal hebben aanbesteed en dan volledig aan de aanbestedingsregels zal voldoen. De spoorbeheerder zal alle aflopende PGO-contracten (Prestatie Gericht Onderhoud) opnieuw aan te besteden, daarna de OPC-gebieden en als laatste de pilotcontracten.

 ProRail moest in 2015 vier onderhoudscontracten ontbinden, omdat die tegen de regels onderhands waren verlengd.

Augustus



ProRail heeft in augustus drie nieuwe spooronderhoudscontracten op de markt gebracht. Het betreft de gebieden in Zeeland, Drenthe en in de omgeving van Leiden/Gouda. De contracten worden via de nieuwe Prestatie Gericht Onderhoud-methode aanbesteed.

September

In Breda wordt begin september na twaalf jaar plannen maken en bouwen het nieuwe treinstation geopend. De 2,3 miljoen bakstenen van het indrukwekkende gebouw vertellen de geschiedenis van de aanleg: van het eerste ontwerp, de wijziging daarvan, de doorgevoerde bezuinigingen tot aan de bestektekeningen. Architect Koen van Velzen koos ervoor iedere wijziging ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp met een ander patroon, textuur, of maat baksteen aan te geven.

Alstom onthult op 20 september het prototype van een nieuw type waterstoftrein op de railvakbeurs InnoTrans in Berlijn. De Coradia iLint heeft een opslag van waterstof en brandstofcellen op het dak van de rijtuigbakken. Alstom is een van de eerste fabrikanten die een passagierstrein op basis van deze technologie heeft gebouwd. Het is de bedoeling dat deze duurzame treinen dieseltreinen op diverse regionale spoorlijnen in Europa gaan vervangen.

De passagierstrein Mat ’64 maakt op zondag 25 september de laatste rit over het spoor vanuit onderhoudsbedrijf Maastricht via Eindhoven, Arnhem, Zwolle, Amersfoort naar station Utrecht Maliebaan. Omdat de trein jaren lang een fenomeen op het spoor is geweest, namen een groep machinisten en conducteurs het initiatief om deze feestelijke afscheidsrit te organiseren.

Oktober

In de nacht van 12 op 13 oktober komt een 57-jarige baanwerker om het leven tijdens spoorwerkzaamheden in Meteren. Hij werd aangereden door een Intercity-trein. Er vonden die nacht werkzaamheden plaats aan de Betuweroute en het spoor tussen Utrecht en Den Bosch. Uit onderzoek blijkt later dat de man ten tijde van het ongeval per ongeluk op het verkeerde spoor stond.

ProRail kondigt in oktober aan om groots uit te pakken op de spoorvakbeurs RailTech Europe in maart 2017. De spoorbeheerder zal op de internationale vakbeurs in de Utrechtse Jaarbeurs het gesprek aangaan met de spoormarkt bij de ProRail-stand, kennisworkshops geven, congrespresentaties en haar laatste innovaties demonstreren.

Ook in 2016 is hard gewerkt aan het spoor van de Betuweroute. Zo ging in oktober het noordelijke spoor van Zevenaar tot in Duitsland weer open na werkzaamheden om de stroomoverziening bij Zevenaar om te bouwen van 1500 Volt naar 25.000 Volt. In juli werd de ombouw van het zuidelijke spoor afgerond. Tot 2022 wordt er nog aan het spoor van de Betuweroute gewerkt.

November

Op 18 november botst een tankauto met melk tegen een trein van Arriva op een onbewaakte spoorwegovergang in Winsum. Daarbij raakten achttien mensen gewond. In 2014 vonden op deze spoorwegovergang ook al twee ongelukken plaats, met twee doden tot gevolg. Na het ongeval laait de discussie over het beter beveiligen van onbewaakte spoorwegovergangen weer op. Naar aanleiding van het ongeluk kondigt ProRail aan de spoorwegovergang te sluiten en worden de veiligheidsmaatregelen tot aan de sluiting aangescherpt.

Tijdens de Intelligent Rail Summit in Napels werd duidelijk dat de spoorsector sneller verbeteringen door kan voeren door data in te zetten. Het uitgebreid en gecombineerd toepassen van data zorgt ervoor dat het spoor veiliger wordt, kosten omlaag gaan en de beschikbaarheid toeneemt.

Directeur Pier Eringa van ProRail zegt op 30 november bij het jaarcongres van KIVI dat hij af wil van het ‘veiligheidsradicalisme’ in de spoorsector. In Nederland kent de spoorsector de dubbelsporige buitendienststelling bij het werken aan het spoor. Volgens Eringa moet er in de toekomst vaker worden gewerkt terwijl de treinen blijven rijden.

December

Het vernieuwde station Utrecht Centraal is na jaren verbouwen eindelijk klaar en is begin december officieel geopend. Het nieuwe en ruimer opgezette station heeft nu een capaciteit van honderd miljoen reizigers per jaar. Rondom het station zijn de sporen recht gelegd door wissels te verwijderen en te vernieuwen. Daardoor kunnen treinen het station sneller in- en uitrijden, waardoor het knooppunt klaar is voor het Programma Hoogfrequent Spoor.

EU-lidstaten kunnen binnenlands passagiersvervoer per spoor niet meer zonder meer aan een nationale spoorwegmaatschappij gunnen. Het Europees Parlement heeft op 14 december ingestemd met het politieke deel van de Vierde Spoorpakket, waarin de regels hiervoor een stuk strenger zijn. Naast de verdere liberalisering van de spoormarkt is het maatregelenpakket ook bedoeld om investeringen en ontwikkeling van nieuwe commerciële diensten te stimuleren. Met het aannemen van het politieke deel van het Europese Spoorpakket is een einde gekomen aan een pittige onderhandelingsperiode van vijf jaar.

In de Tweede Kamer werd op 20 december over de herpositionering van ProRail gedebatteerd. 
Vrijwel de gehele oppositie constateerde tijdens het debat dat niet alle opties goed zijn onderzocht. Ook coalitiepartij VVD sloot zich daarbij aan. Daardoor is het niet zeker of dat het kabinetsbesluit om van ProRail een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) te maken, ook daadwerkelijk zal worden uitgevoerd. De rekening zal waarschijnlijk op het bordje van een volgend kabinet komen. Het is nog maar de vraag of een nieuwe coalitie dit tijdrovende en riskant project wil oppakken.

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten om u de achtergronden bij het nieuws te geven en actualiteiten te duiden. 

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de actie eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.