Rood sein, spoor, rails

‘Ondoordachte maatregelen leiden tot toename STS-passages’

Met de landelijke invoering van ATB Vv, de introductie van het waarschuwingssysteem ORBIT en de landelijke invoering van ERTMS zal het aantal STS-passages en treinbotsingen niet dalen, maar opnieuw toenemen. Daarvoor waarschuwde onafhankelijk spooradviseur Arco Sierts de spoorexperts in de Tweede Kamer dinsdag voorafgaand aan een debat over ERTMS.

 Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu meldt in een brief aan de Kamer opnieuw nog eens 121 miljoen euro in het beveiligingssysteem ATB Vv (Automatische Treinbeinvloeding, Verbeterde versie) te willen investeren.

Zij zegt dat naar aanleiding van een rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport waaruit blijkt dat het aantal treinen dat door een rood sein heeft gereden in 2013 nagenoeg gelijk gebleven in vergelijking met het jaar ervoor. Daarin staat dat in 2013 170 STS-passages zijn gemaakt, tegenover 173 in het jaar daarvoor. ILT stelt in het rapport dat de grens bereikt lijkt te zijn met de maatregelen die sinds 2004 zijn genomen om het aantal passages te verminderen.

“Het ILT stelt niet dat het effect van ATB Vv is uitgewerkt. Het stelt dat het maatregelenpakket van 2004 is uitgewerkt”, zo reageerde Mansveld dinsdag in de Tweede Kamer. Volgens haar is het STS-verbeterplan van 2012 een belangrijke factor om het risico verder terug te dringen.

Risicovolle seinen

Omdat de meest risicovolle seinen in het verleden al met ATB Vv zijn uitgerust, verwacht Sierts dat de verdere uitrol van het beveiligingssysteem een minimaal effect zal hebben. Bij de investering van de laatste 121 miljoen euro is volgens hem ”aantoonbaar sprake van de wet van de afnemende meeropbrengst”. ”We begonnen met ATB Vv immers bij de meeste gepasseerde en meest risicovolle seinen. Daar valt dus per definitie het meeste effect te halen.”

Staatssecretaris Mansveld gaf tijdens het debat toe dat de afname van het aantal STS-passages tussen 2012 en 2013 minimaal is, maar wijst erop dat de risicoreductie van de rood sein-passages wel flink is afgenomen. “Het risico van de gevolgen van door een rood sein rijden is enorm afgenomen. Daarom is het de investering waard”, aldus de bewindsvrouw.

Invoering ATB Vv

Eind 2008 is er een begin gemaakt met de invoering van ATB Vv op 1151 locaties met risicovolle seinen. Vanaf eind 2008 en in de loop van 2009 is het materieel geschikt gemaakt voor dit systeem. Dat betekent dat er in 2009 al op beperkte schaal van geprofiteerd is. Vanaf begin 2010 was het mogelijk om de effecten van ATB Vv te meten. In 2013 waren uiteindelijk 1950 seinen met het systeem uitgerust. Tevens is op de Havenspoorlijn ERTMS ingevoerd en zijn er seinen gesaneerd. In 2013 was ongeveer 99 procent van het materieel voorzien van ATB Vv.

In 2004 heeft de stuurgroep STS-passages zich ten doel gesteld om het aantal STS-passages in 2010 met 50 procent omlaag te brengen tegenover het referentiejaar 2003 waarin 265 keer door een rood sein is gereden. Die doelstelling is ook in 2013 nog niet gehaald (zie tabel onderaan pagina).

Maatregelen

“Geconstateerd moet worden dat de invloed van ATB Vv en andere technische maatregelen (zoals ERTMS en ATB NG) groot is, maar dat zowel de reductie van het aantal passages als de reductie van het risico van een STS-passage achter blijft bij de oorspronkelijke verwachtingen en prognoses van de afgelopen jaren”, zo concludeert ILT in het rapport. Sierts: “Voor het derde jaar op rij is de STS-situatie niet noemenswaardig verbeterd en dat notabene ondanks de aanleg van vele honderden ATB Vv-seinen. Dit is in lijn met de eerdere cijfers en de conclusies van ILT dat het effect van ATB Vv lijkt uitgewerkt.”

”Zelfs bij die meest kansrijke categorie is direct al onvoldoende effect geconstateerd. Het moge helder zijn dat met het nu ook aanpakken van duizenden seinen die vrijwel nooit stoptonend zijn gepasseerd, de effectiviteit van ATB Vv alleen maar slechter wordt en uiteindelijk vrijwel nul wordt”, aldus de spooradviseur.

ORBIT

Om de STS-passages nog verder terug te dringen, gaat spoorvervoerder NS het waarschuwingssysteem ORBIT in haar materieel installeren. Eind 2015 moet het gehele wagenpark met het systeem zijn uitgerust. ORBIT waarschuwt de machinist actief als deze te snel op een rood sein afrijdt. Door een dergelijke waarschuwing zou de machinist op tijd in de gelegenheid om alsnog voldoende of harder te remmen en voor het rode sein tot stilstand te komen.

ORBIT voorziet de machinist via de mobiele telefoonverbinding van alle benodigde informatie over de locatie, de snelheid van de trein en de afstand tot de seinen op basis van satellietgegevens. “ORBIT is niet failsafe, want het baseert zich op gps. Daardoor kunnen machinisten ook onterechte waarschuwingen krijgen”, meent Sierts.

Ander risicogedrag

De spooradviseur wijst op het risico-homeostase-theorie van Wilde die stelt dat extra veiligheidssystemen kunnen leiden tot ander risicogedrag, waardoor het beoogde veiligheidseffect kan verminderen of zelfs teniet kan worden gedaan.

”Door nu alsnog ook alle resterende bedienende seinen te voorzien van ATB Vv is het risico aanzienlijk dat machinisten door gewenning en bijbehorend minder defensief rijgedrag extra risicogedrag gaan vertonen. De invoering van ORBIT zal dit ongewenste neveneffect zelfs nog veel sterker doen toenemen, omdat ORBIT voor machinisten een operationeel bruikbaar vangnet en hulpmiddels is”, aldus Sierts. Daarnaast zal de uitrol van ERTMS op een groot deel van het Nederlandse spoor volgens de spooradviseur de risicofactoren alleen maar versterken.

Marieke van Gompel

Lees ook:

STS-passages 1996-2013, bron: Inspectie Leefomgeving en Transport

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

6 reacties op “‘Ondoordachte maatregelen leiden tot toename STS-passages’”

Peter Musters|25.06.14|16:16

Sierts wijst op het risico-homeostase-theorie van Wilde. Deze theorie wordt door andere deskundigen stevig ter discussie gesteld. Lees bijvoorbeeld het rapport van SWOV met als titel “Beleving van verkeersonveiligheid”.
Hierin staat over de door Sierts aangehaalde theorie “Jonah (1997) vermoedt dat er alleen sprake is van risicohomeostase bij bestuurders die voortdurend de grenzen opzoeken en die een ‘kick’ krijgen van risicovol gedrag”. Voor elke machinist is het door rood rijden een doodzonde.

Arco Sierts|26.06.14|17:34

Uiteraard is het zo dat risico-homeostase niet altijd even sterk optreedt. Het gaat immers om menselijk gedrag, en dat is nooit precies te voorspellen. Het effect is echter duidelijk waarneembaar bij de ATB-EG en nog sterker bij -NG, en is bekend onder de term ‘rinkelrijden’, oftewel ‘leunen op de ATB-rinkel’. De gedachte dat machinisten dit niet zal gebeuren is dus een illusie: het gebeurd in de praktijk bewezen ook al jaren met de huidige ATB. Het is dus geen theorie, maar dagelijkse praktijk.

Arco Sierts|26.06.14|18:37

Tevens goed om te beseffen dat Jonah (1997) dit *vermoedt*. Dat is iets anders dan ‘dit is de waarheid’. Het feit dat het (ATB-rinkelrij-) effect bij de EG en NG in de praktijk massaal voorkomt, en ook bij piloten soortgelijke verschijnselen zichtbaar zijn (zie o.m. Turkish Air Schiphol) maakt duidelijk dat hier een serieus risico ligt. Dit risico wordt nog veel malen groter als Mcn’n grootschalig op ETCS-remcurvesignalering gaan rijden, want dan treedt een nog veel sterkere gewenning op.

Henk-Jan Wormgoor|26.06.14|23:03

Ik hoop voor de omwonenden dat goederentreinmachinisten zich s nachts ook aan de (snelheids-) voorschriften houden als waarschijnlijk vrijwel alle seinen op groen staan, er geen of weinig toezicht is en er tevens (bijna) geen andere treinen rijden; dat nodigt uit tot roekeloos rijgedrag.

Bas Braat|27.06.14|11:45

Ik ben geen expert in het veld, maar is er ook onderzocht of ervaring en bekendheid van machinisten meespelen in STS. Dus het aantal STS uitgezet tegen de ervaring. Hier zou men mogelijk ook iets uit kunnen halen. Dit zouden dan specifieke aandachtspunten kunnen zijn voor de herinstructie

Huub Kruijzen|28.06.14|12:29

Alle vormen van ATB zijn hulpmiddelen ten behoeve van het veilige rijden en bied grote voordelen. Het risico is idd de menselijke factor. Ik vergelijk het met de (Adaptive) cruise control van een auto. De bestuurder dient altijd zelf de volledige verantwoordelijkheid te houden over het voertuig en indien nodig in te grijpen.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.