Een testrit die in 2012 met ERTMS op de HSL werd gedaan, bron: Hollandse Hoogte

‘ERTMS-uitrol onvoldoende gericht op hoofddoelstellingen’

Het ERTMS-programma is onvoldoende gericht op het behalen van de hoofddoelstellingen van het Europese beveiligingssysteem ERTMS. Dat komt omdat er te veel naar individuele belangen wordt gekeken en onvoldoende domeinoverstijgend wordt gedacht. Dat zegt spoorexpert Arco Sierts in reactie op de aanbesteding van het ‘ERTMS Central Safety System’ (CSS)’ dat dinsdag op de markt is gezet.

Hoewel de doelstellingen van ERTMS in de aanbesteding van het CSS (pagina 14) wel kort worden genoemd, zijn deze volgens Sierts onvoldoende uitgewerkt. De doelstellingen van ERTMS zijn een verbeterde interoperabiliteit van het Europese spoorsysteem, vergroten van de capaciteit, veiligheid en betrouwbaarheid van het spoor en het verhogen van de snelheid van treinen. “Wat voor eisen worden er aan de leverancier gesteld om deze doelen SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden, red.) te behalen? Dat blijft onvermeld.”

Commissie Kuiken

Sierts wijst erop dat de oorspronkelijke beslissing om ERTMS in te voeren onder andere voortkomt uit een parlementair onderzoek van de commissie Kuiken dat in februari 2012 werd gepubliceerd. Die commissie concludeerde destijds onder meer dat er te veel treinen door een rood sein reden, er sprake was van achterstallig spooronderhoud en het ontbrak aan een langetermijnvisie voor het spoor. Om flinke sprongen in de veiligheid en capaciteit te maken op het Nederlandse spoor, pleitte de commissie er destijds voor om ERTMS snel uit te rollen en niet meer te investeren in korte termijnoplossingen op basis ‘van verouderde (relais)beveiligingstechnologie’.

De focus op snelheid lijkt nu ook steeds meer naar de achtergrond te verdwijnen, zegt Sierts. “In de afgelopen acht jaar lijkt de scope stapje voor stapje te zijn aangepast. In 2012 was het heel helder. Capaciteit en veiligheid stonden met stipt op nummer één. Maar wat je nu ziet gebeuren is dat ProRail met deze aanbesteding een aantal aspecten onder het ERTMS-project schaart die daar niet thuishoren. Een groot deel van deze aanbesteding betreft een vervangingsoperatie van huidige spoorbeveiliging en fysiek graafwerk voor vervanging van kabels in het spoor. Zo wordt die 2,4 miljard euro die gereserveerd is voor het ERTMS-programma langzaam maar zeker puur vervanging van techniek.” Ook heeft NS het volgens Sierts voor elkaar gekregen om de ombouw van het treinmaterieel ‘zo ver mogelijk voor zich uit te schuiven’.

Systeemarchitect

Volgens Sierts wordt de spoorsector te politiek aangestuurd met als gevolg dat het eigenbelang van grote partijen zoals ProRail en NS te zwaar wordt meegewogen. Daardoor zouden de oorspronkelijke doelstellingen uit het oog kunnen worden verloren. “De kerndoelstelling vanuit de EU (interoperabiliteit van grensoverschrijdend vervoer, red.) is zelfs helemaal zoekgeraakt.”

Wat volgens hem zou helpen is het aanstellen van een systeemarchitect in het ERTMS-programma die domeinoverstijgend denkt. “Deze systeemarchitect kijkt naar de belangen van de gebruiker, dat is in dit geval de reiziger of verlader. Hij of zij kijkt over de verschillende domeinen heen en zorgt dat de doelstellingen van een systeem voor de gebruiker in de toekomst worden gehaald.”

“Een goede architect is ook een soort mediator die ook de sociale processen goed in de knip heeft.” De architect werkt in een driehoek met een technisch ontwerpleider en een bestuurder. De technisch ontwerpleider koppelt de technische uitwerkingen terug aan de architect die valideert of deze voldoen aan de oorspronkelijke doelstellingen. De bestuurder weegt alle belangen af en neemt finale beslissingen.”

Als alleen de rol van bestuurder is ingevuld dan kan dit voor problemen zorgen, zegt Sierts. “Bestuurders hebben druk om hun eigen doelstellingen te halen. Je ziet dat dit ook verkeerd is gegaan bij de Uithoflijn in Utrecht.” Bij dit spoorproject werd in februari 2018 in een kritisch rapport geconcludeerd dat de provincie Utrecht er niet in was geslaagd om te zorgen voor voldoende politieke aansturing, een gezamenlijk einddoel en goede samenhang tussen de provincie, de gemeente en de projectorganisatie Uithoflijn. Het ERTMS-programma zou er volgens Sierts voor moeten waken dat een dergelijke situatie zich opnieuw voordoet.

Tekst loopt verder onder afbeelding.

ERTMS Strukton in aanleg bij Zevenaar, foto: Tjitske Sluis

Spoorveiligheid

De invoering van ETCS zal in het begin niet direct voor een verhoging van de spoorveiligheid zorgen, verwacht Sierts.  “Het Nederlandse spoornetwerk zal in de eerste jaren bestaan uit baanvakken met het oude beveiligingssysteem en baanvakken met ETCS. Dat betekent dat machinisten onder twee verschillende systemen moeten rijden, waardoor een risico op overgangsgebieden bestaat.”

Het verdwijnen van de seinen buiten naar informatie in de cabine voor machinisten vormt ook een veiligheidsrisico volgens Sierts. “Als er nu een storing is, dan kan een machinist op seinen rijden. Maar als ETCS stoort, dan heb je niks.” Ook in de gebieden die net omgebouwd zijn naar ETCS voorziet Sierts problemen, omdat spoorpersoneel nog moet wennen aan de nieuwe situatie.

Hij pleitte er in mei 2014 tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer voor om als eerste stap landelijk alleen de protectiefunctie van ERTMS Level 2 in te voeren. Daarmee kan volgens Sierts binnen vijf jaar de veiligheid op het volledige Nederlandse spoor op ERTMS Level 2 worden gebracht tegen veel lagere kosten. “Collega-adviseur Jan Hoogenraad heeft tijdens de inspraakronde iets soortgelijks voorgesteld.”

Capaciteit

Dat ERTMS de capaciteit op het Nederlandse spoor zal verhogen is volgens Sierts nog onvoldoende waargemaakt. “Er wordt beloofd dat ERTMS in de toekomst een capaciteitsverhoging mogelijk zal maken, maar op korte termijn wordt daar niks me gedaan. Dit is ook niet duidelijk in de opdracht naar de leveranciers geformuleerd”, zegt hij. “Je kunt niet twintig jaar over een ERTMS-aanbesteding doen als het geen capaciteitswinst oplevert voor de vervoerders.”

Volgens Sierts kan de systeemarchitect zich richten op het behalen van de doelstellingen voor de gebruiker van ERTMS. “Je ziet dat Steve Jobs, de oprichter van Apple, dat heel goed in de vingers had. Hij bedacht al wat de gebruiker nodig had voordat die gebruiker zich dit zelf realiseerde. Dat komt omdat hij de techniek doorziet.”

Niet alles valt de spoorsector aan te rekenen vindt Sierts, omdat de kaders de branche te veel beperken. “De hele designfase is in Nederland geheel vervangend door wet en regelgeving die uitgewerkt is in algemene voorschriften en ontwerpvoorschriften. Je kunt je kont niet keren als ondernemer of je loopt weer tegen een regel aan. Het is alleen wel aan de spoorsector om na te denken hoe onder dit soort omstandigheden al die zaken met elkaar in verband worden gebracht zodat je tot goede werkbare oplossingen komt om de voordelen te hebben die je wilt bereiken.”

Lees meer over ERTMS:

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten bij het zoeken naar de waarheid in de spoorsector.

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding ‘eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.