Ontsporing Arriva-trein bij Winsum, foto: ProRail

Onderzoeksraad: ministerie moet regie nemen in veiligheid op overwegen

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat moet meer de regie nemen in het waarborgen van de veiligheid op spoorwegovergangen. Dat concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid in een rapport. Volgens de Raad is het onacceptabel dat er jaarlijks gemiddeld elf mensen om het leven komen op spoorwegovergangen.

Uit het onderzoek blijkt dat verantwoordelijkheden niet helder belegd zijn. Daarnaast is het volgens de Raad opvallend dat het merendeel van het budget wordt besteed aan slechts een beperkt aantal overwegen.

Doordat de verantwoordelijkheden voor overwegen versnipperd zijn over meerdere partijen ‘is niemand verantwoordelijk voor het geheel’. “Het ligt voor de hand deze verantwoordelijkheid te beleggen bij het ministerie aangezien de staatssecretaris eindverantwoordelijk is voor de veiligheid op het spoor én de overwegen”, aldus de Raad.

Ongelukken op overwegen

Eind 2016 en begin 2017 vonden drie ernstige overwegongevallen plaats in Winsum, Harlingen en Wouw. Deze drie ongevallen waren voor de Onderzoeksraad aanleiding om onderzoek te doen naar zowel beveiligde als onbeveiligde overwegen. Hierbij is gekeken naar het beveiligingsniveau van overwegen, de visie op overwegveiligheid en het leren van eerdere voorvallen op het spoor.

Nederland is binnen Europa het enige land met veel treinverkeer en een groot aantal overwegen. Volgens de Raad is dit een combinatie die niet goed samengaat. De intensiteit op het spoor en van het wegverkeer neemt bovendien toe, waardoor de kans op ongevallen vergroot.

“Gezien de situatie op het Nederlandse spoor moet de staatssecretaris meer ambitie tonen om het aantal overwegongevallen verder terug te dringen. De afgelopen 15 jaar verbeterde de overwegveiligheid weliswaar, maar die ontwikkeling stagneert. Het blijkt dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat sinds 2010 geen concrete doelstellingen meer heeft voor het terugdringen van het aantal overwegslachtoffers”, zo stelt de organisatie.

Terugdringen slachtoffers

De meeste ongelukken gebeuren volgens de Raad op beveiligde overwegen. Dit is het merendeel van alle spoorwegovergangen. Het aantal slachtoffers is terug te brengen door beveiligde overwegen te voorzien van extra veiligheidsvoorzieningen zoals het plaatsen van spoorbomen die de gehele weg afsluiten. In het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland zijn extra maatregelen getroffen en vallen minder slachtoffers. “Dit maakt duidelijk dat er nog ruimte is voor verbetering”, aldus de Raad.

De Raad geeft verder aan onbeveiligde overwegen met de huidige hoge treinsnelheden ‘ontoelaatbaar’ te vinden. Deze overwegen zouden zo snel mogelijk moeten worden beveiligd of opgeheven. Overwegongevallen worden volgens de Raad te gemakkelijk toegeschreven aan roekeloosheid van weggebruikers, terwijl bij het merendeel geen sprake is van bewust roekeloos gedrag. Partijen kunnen veel verbetering realiseren door te leren van ongevallen.

Verantwoordelijkheden

De Raad heeft gekeken welke partijen betrokken zijn bij overwegveiligheid en hoe verantwoordelijkheden zijn verdeeld. De verantwoordelijkheid van ProRail is onduidelijk omdat aan de spoorbeheerder geen concrete eisen worden gesteld voor overwegveiligheid. Lokale overheden hebben volgens de Raad als wegbeheerder formeel geen verantwoordelijkheid, maar moeten van het ministerie financieel wel bijdragen aan maatregelen. “Dit alles staat een snelle aanpak van de gevaarlijke situaties in de weg.” De verantwoordelijkheid zou daarom bij het ministerie moeten worden belegd, vindt de organisatie.

De Raad doet daarom drie aanbevelingen aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat om de veiligheid op overwegen te verbeteren. Zo dienen de huidige overwegprogramma’s te worden samengevoegd tot een overkoepelend overwegenbeleid. Met dit beleid moet binnen tien jaar het aantal overwegongevallen en dodelijke slachtoffers worden gehalveerd.

Verder beveelt de Raad aan om het overwegbeleid mede te baseren op zinvol gebleken maatregelen uit andere landen en gedegen ongevalsonderzoek na een ongeval. Tot slot beveelt de Raad aan om wettelijk vast te leggen wie welke verantwoordelijkheid en kosten draagt voor overwegveiligheid.

Reactie staatssecretaris

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven in reactie op het rapport. “Net als de Onderzoeksraad voor Veiligheid vinden wij veiligheid rond overwegen zeer belangrijk. Samen met regionale overheden en concessiehouders wordt daarom hard gewerkt om de veiligheidssituatie bij de landelijke overwegen te verbeteren.”

“Recent is nog een extra budget beschikbaar gesteld, voor het verder beveiligen of opheffen van de meest gevaarlijke situaties. Het is goed dat de Onderzoekraad Voor Veiligheid de veiligheidssituatie rond overwegen nu ook zo grondig heeft onderzocht. We zullen hun aanbevelingen gebruiken om ons veiligheidsbeleid, waar nodig, nog verder aan te scherpen. Na bestudering van het rapport zal ik de Onderzoeksraad en de Tweede kamer nader informeren, over de manier waarop ik daaraan invulling geef.”

Lees ook:

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en adjunct-hoofdredacteur van de vakwebsites van ProMedia Group.

3 reacties op “Onderzoeksraad: ministerie moet regie nemen in veiligheid op overwegen”

H.H. Baas|26.07.18|12:32

De NOS maakt er een potje van want zij hebben het in het nieuws van vandaag over bewaakte overwegen. Fake news zou ik zo zeggen. Logisch dat de burger het ook niet meer begrijpt.
Ik stond eens, nu gepensioneerd, voor mijn werk bij een AHOB te kijken. De spoorbomen waren gedaald toen er een kever aan kwam en met het voorruit een spoorboom eruit reed. Kennelijk is het precies zo dat toen ik een kleine jongen was en tegen een lantaarnpaal aan liep.

Ibo De Joode|27.07.18|08:13

Tot hoever moeten we gaan met het beveiligen van overwegen. 11 doden per jaar is natuurlijk 11 teveel, maar ik zou mij als ministerie eerder focussen op de toename van verkeersdoden op de weg elders, vooral onder E-bike fietsers. In 2017 ruim 600 doden waarvan ruim 200 fietsers, vooral met E-bike.

Eric Struch|27.07.18|19:48

Uiteraard is elke dode of gewonde altijd één te veel.
Echter het lijkt mij dat het niet aan de Onderzoeksraad is om te bepalen dat een gemiddelde van elf doden per jaar op overwegen onacceptabel is.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.