Werkzaamheden station Zwolle Stadshagen, Kamperlijn, foto: ProRail

Jaaroverzicht 2017: nieuwe lijnen, innovaties en blunders op het spoor

2017 was een jaar van nieuwe innovaties zoals de hyperloop, zelfrijdende treinen en proeven met sensoren, maar ook van nieuwe en snellere spoorverbindingen zoals de Zijderoute en de ‘tienminutentrein’. Ook gingen er dingen mis. Er werd geblunderd bij meerdere spoorprojecten en vonden een aantal ongelukken op spoorwegovergangen plaats. Politiek gezien stond het besluit om ProRail bij de overheid onder te brengen centraal. SpoorPro zette de belangrijkste gebeurtenissen van het afgelopen jaar op een rij.

Op 1 januari vertrekt vanuit China de eerste goederentrein met als eindbestemming de Britse hoofdstad Londen. De trein rijdt van de Chinese stad Yiwa in 18 dagen naar Londen en doorkruist tijdens de route zeven landen. Deze spoorverbinding moet de tijd en kosten van het goederenvervoer tussen de twee landen verminderen en China hoopt door deze verbinding de lagere exportcijfers en tegenvallende economische groei tegen te gaan.

Rail Tech Europe en Carrière Onderzoek

Uit het Rail Carrière Onderzoek blijkt dat ruim negentig procent van de mensen die in de spoorsector werkt, trots is op zijn of haar beroep en zich verbonden voelt met de sector. Tegelijkertijd maakt ruim zeventig procent zich zorgen over dat er geen goede kennisoverdracht plaatsvindt van de oudere op de jongere generatie spoorprofessionals. Daardoor dreigt op termijn specialistische vakkennis verloren te raken.

Op 28, 29 en 30 maart vindt de internationale railvakbeurs RailTech Europe plaats in de Jaarbeurs Utrecht. Het evenement trekt een recordaantal bezoekers met maar liefst 7.700 deelnemers uit 52 verschillende landen en 158 standhouders. ProRail-directeur Pier Eringa opent de vakbeurs samen met NS-topman Roger Van Boxtel, hoofd ERTMS Pio Guido van ERA en burgemeester Jan van Zanen van Utrecht.

(Tekst loopt door onder afbeelding)Opening RailTech Europe met Pier Eringa, Roger van Boxtel, Pio Guido en burgemeester Jan van Zanen van Utrecht

Veiligheid spoorwegovergangen

De Onderzoeksraad voor Veiligheid start een brede studie naar de veiligheid van spoorwegovergangen in Nederland. De Raad besluit dit naar aanleiding van een aantal ongelukken op overwegen, waarbij treinen op een ander voertuig botsten. Eind maart kwamen een vader en zijn zoontje om het leven, nadat de auto waarin zij zaten op een spoorwegovergang in Harlingen door een trein werden geschept. In april gebeurden er zelfs twee ongelukken met groot materieel op een spoorwegovergang.

ProRail gaat in 2017 verder met het saneren en beveiligen van spoorwegovergangen. De spoorbeheerder voorspelt dat er over een paar jaar geen onbewaakte overwegen meer zullen zijn. In 2017 zijn er tien Niet Actief Beveiligde Overwegen (NABO’s) opgeheven. Eind 2017 zijn er nog 123 NABO’s. De overige onbewaakte overwegen worden volgens de spoorbeheerder zo snel mogelijk opgeheven of beveiligd.

Internationaal spoorgoederenvervoer

2017 staat verder in het teken van de Nieuwe Zijderoute, de handelsroutes tussen Europa en Azië. De Chinese president Xi Jinping maakt bekend nog eens ruim 110 miljard extra vrij te maken voor dit grootschalige project. Daarbij wordt onder meer geïnvesteerd in de aanleg van havens, spoorlijnen, oliepijpleidingen en andere infrastructuur in ongeveer 65 landen. Tijdens het congres de Nieuwe Zijderoute in het Spoorwegmuseum in Utrecht werd duidelijk dat steeds meer landen zich op deze route aansluiten.

De goederenspoorlijn Betuweroute bestaat in juni tien jaar. In juni 2007 werd de bouw van een van de grootste infrastructurele projecten van Nederland afgesloten. De aanleg van de 172 kilometer lange spoorlijn kostte in totaal 4,7 miljard euro, veel meer dan bij de planvorming in 1990 werd gedacht. Inmiddels maken meer dan twintigduizend goederentreinen per jaar gebruik van de spoorlijn. Vooral in de eerste periode groeide het aantal goederentreinen op de Betuweroute snel. Tot 2011 kwamen er elk jaar vijfduizend treinen bij. Daarna zwakte de groei wat af.

Cyberaanvallen en hyperloop-testbaan

Diverse bedrijven werden dit jaar getroffen door een wereldwijde ransomware-aanval. Onder andere spooronderneming Deutsche Bahn en APM terminal in Rotterdam werden getroffen. De negatieve aandacht en de impact van dit incident voor de organisatie openden de ogen van het management van Deutsche Bahn, vertelde Christian Schlehuber tijdens een internationale spoorconferentie. Volgens hem zou de spoorsector meer pro-actief moeten zijn om haar systemen te beveiligen tegen cyberaanvallen.

Op de campus van de TU Delft wordt in juni een testbuis voor de hyperloop onthuld. Deze testbuis wordt onthuld door directeur Tim Houter van Hardt, minister Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu en directeur Martinus Schimmel van BAM Infra. Hardt en BAM Infra hebben de testbuis samen ontwikkeld.

(Tekst loopt door onder foto)Testbuis Hyperloop TU Delft

Zelfrijdende treinen

ProRail-directeur Pier Eringa en NS-directeur Roger van Boxtel geven in juni tijdens de Dag van de Rail aan in debat te willen met machinisten over zelfrijdende treinen. Volgens de directeuren lijkt het in de hoofden van machinisten ‘misschien nog ver weg’, maar zal ook Nederland hier op termijn mee starten. Dat betekent volgens hen niet dat de machinist van de trein gaat verdwijnen, maar dat het voertuig op delen van een traject de besturing zal overnemen.

Dat meerdere landen bezig zijn met de introductie van zelfrijdende treinen op het spoor blijkt ook tijdens de Intelligent Rail Summit 2017 in Wenen. Zwitserland, Oostenrijk, Frankrijk, Nederland en Duitsland presenteren daar hun plannen. ProRail maakt bekend te onderzoeken of in 2018 zelfrijdende treinen op het regionale spoor in Groningen en de Betuweroute kunnen worden getest.

Treinverkeer

Op 12 augustus zijn tijdens werkzaamheden water en zand in de nieuwe Rastatt-tunnel in Duitsland terechtgekomen. Als gevolg daarvan verzakte de bodem en zijn de rails boven de tunnel verbogen. De gevolgen zijn desastreus, omdat de verbinding onderdeel uitmaakt van de spoorgoederencorridor die de havens van Rotterdam, Hamburg en Antwerpen verbindt met Zwitserland en Italië.

Doordat alternatieve routes slechts beperkt beschikbaar zijn, kunnen honderden treinen per dag niet op hun plek van bestemming komen. Volgens brancheorganisatie RailGood kostte dit spoorvervoerders dagelijks miljoenen euro. De spoorlijn tussen Karlsruhe en Basel werd begin oktober weer opengesteld voor het treinverkeer, na bijna twee maanden van versperringen en beperkte beschikbaarheid.

NS en ProRail starten op woensdag 6 september een proef waarbij iedere woensdag met zes intercity’s per uur tussen Amsterdam, Utrecht, Den bosch en Eindhoven wordt gereden in plaats van vier. Dat betekent dat reizigers tussen deze steden elke tien minuten met een Intercity kunnen reizen. Omdat de proeven goed zijn verlopen, is de ‘tienminutentrein’ opgenomen in de dienstregeling van 2018. Het is de bedoeling dat het hoogfrequent rijden de komende tijd op meerdere spoortrajecten wordt uitgerold.

(Tekst loopt door onder foto)Werkzaamheden in Rastatt in Duitsland, foto: Thomas Niedermüller / Deutsche Bahn

Nieuw kabinet

Het kabinet-Rutte III wordt op donderdag 26 oktober op paleis Noordeinde in Den Haag beëdigd door Koning Willem-Alexander. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu is in het nieuwe kabinet omgedoopt tot Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Aan de leiding staat minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD). Zij krijgt weginfrastructuur, water, scheepvaart en luchtvaart in haar portefeuille. Stientje van Veldhoven (D66) is benoemd tot de nieuwe staatssecretaris op het departement en is verantwoordelijkheid voor de dossiers spoor, OV en milieu.

Het nieuwe kabinet besluit ProRail definitief om te vormen tot een zelfstandig bestuursorgaan met eigen rechtspersoonlijkheid (zbo). Dit besluit is opgenomen in het regeerakkoord dat op dinsdag 10 oktober door VVD, CDA, D66 en ChristenUnie is gepresenteerd. Daarmee zal ProRail niet langer een zelfstandige organisatie zijn, maar ondergebracht worden bij de overheid.

Diverse organisaties waaronder NS, Arriva, FNV Spoor, KNV, VNO-NCW en reizigersorganisaties waarschuwden de bewindsvrouw voor de negatieve gevolgen van de nationalisering van ProRail. Zij denken dat door het onderbrengen van ProRail bij het ministerie het treinkaartje duurder zal worden, de kwaliteit van het spoorvervoer achteruitgaat en het personeel van ProRail wordt benadeeld. Volgens het nieuwe kabinet heeft de structuurwijziging “geen gevolgen voor de huidige rechtspositie en arbeidsvoorwaarden van de werknemers”.

Spoorbudgetten

ProRail maakt in november bekend dat er een nieuwe strategie is voor het besteden van de beschikbare budgetten beheer, onderhoud en vervanging. De spoorbeheerder plant werkzaamheden voortaan meerjarig vooruit. ProRail slaagde er jarenlang niet in om de volledige budgetten te besteden, waardoor er miljoenen moesten worden teruggegeven aan het toenmalige ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Deze onderbesteding van budgetten was een doorn in het oog van de spoorsector. In 2016 is het ProRail voor het eerst gelukt om het gehele beschikbare budget uit te geven, wat bijdraagt tot een financieel gezonde spoorsector.

Blunders

December staat in het teken van blunders bij spoorprojecten. Bij het spoorproject van de elektrificatie van de Kamperlijn blijkt in de laatste fase van het project dat de bodem onder de spoorbaan niet genoeg stabiliteit biedt. Dat betekent dat treinen op deze spoorlijn tussen Kampen en Zwolle kunnen maar 100 kilometer per uur kunnen rijden. Dit heeft als gevolg dat het nieuw aangelegde station Zwolle Stadshagen niet kan worden aangedaan. Gedeputeerde Bert Boerman van de provincie Overijssel zegt in een reactie dat er sprake is van ‘een wanprestatie’.

Wethouder Pex Langenberg van Mobiliteit (D66) moest op 14 december met de billen bloot bij de Rotterdamse gemeenteraad over vertragingen en enorme kostenoverschrijdingen bij het project Hoekse Lijn. De ombouw van de spoorlijn tot metroverbinding gaat mogelijk negentig miljoen meer kosten dan eerder was begroot. Door meerdere problemen in het metroproject zal de oplevering pas eind 2018 plaatsvinden. Het was de bedoeling dat de metro’s al vanaf 1 september 2017 over de nieuwe verbinding gaan rijden.

(Tekst loopt door onder foto)De raadszaal van het stadhuis in Rotterdam

Benchmark

ProRail en NS hebben in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat via een internationale benchmark hun eigen prestaties vergeleken met die van België, Denemarken, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. Omdat ProRail en NS de eigen resultaten vergeleken met die van hun concurrenten, heeft het onderzoek een hoog ‘wij van WC-Eend’-gehalte waarin appels met peren worden vergelijken. Dit weerhoudt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat er niet van om de ‘positieve bevindingen’ zonder enige kritische noot over te nemen in een persbericht. SpoorPro publiceerde een minder rooskleurige analyse van de cijfers.

ERTMS

ProRail meldt in het beheerplan voor 2018 dat er samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wordt onderzocht of het ERTMS-programma bij de spoorbeheerder kan worden ondergebracht. Dat zou betekenen dat de programmadirectie van ERTMS in 2018 overgaat van IenW naar ProRail, met IenW als opdrachtgever. 2018 wordt een spannend jaar voor ERTMS, omdat in dit jaar de programmabeslissing ERTMS zal worden genomen. Dit geeft meer duidelijkheid over de manier waarop het spoorbeveiligingssysteem op het Nederlandse spoor zal worden geïnstalleerd.

Lees ook:

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en adjunct-hoofdredacteur van de vakwebsites van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.