Hans van Leeuwen, senior consultant DGMR benadrukte tijdens zijn presentatie bij Railforum het belang van goed onderhoud

‘Trillingen en geluid voorkomen begint met goed onderhoud’

Rijden over een strak en vlak spoor met perfect ronde wielen zorgt voor de minste geluidsproductie en trillingen en bovendien voor de minste energieverspilling. Met goed onderhoud van spoor en materieel is dan ook al een groot deel van de hinder te voorkomen, denkt Hans van Leeuwen van ingenieursbureau DGMR.

Van Leeuwen was een van de sprekers op een bijeenkomst van Railforum over het thema spoortrillingen en geluid. De oud-directeur van DGMR is tegenwoordig senior consultant bij hetzelfde bureau en heeft veel ervaring met het voorkomen van trillingen en geluid op het spoor. Onder meer met de metro die in Amsterdam onder operagebouw Stopera doorrijdt. “Ik ben er nog steeds heel trots op dat je daar in de zaal niets van voelt of hoort. In Madrid en Wenen rijdt de metro ook onder concertzalen door, maar daar merk je als bezoeker wel degelijk iets van. Dat is natuurlijk enorm zonde van de operabeleving.”

De bron van trillingen en geluid ligt volgens Van Leeuwen altijd bij het wiel en de spoorstaaf, de rest is in zijn ogen bijzaak. Door ruwheid, oneffenheden, verkanting, vetergang en de aangroei van golfslijtage op de spoorstaaf kan de geluidsproductie volgens Van Leeuwen met een of meerdere decibels per maand toenemen. Fundamenteel onderzoek naar de oorzaak van die snelle toename ontbreekt nog. Ook bij de wielen zijn ruwheid en vlakke kanten veroorzakers van geluid en trillingen. Wie welke slijtage en klachten bij welk onderdeel veroorzaakt zijn een soort kip en ei discussie. Waarbij spoorbeheerder en vervoerder vaak naar elkaar wijzen.

Oude constructies

Maar los van goed onderhoud zou er wat hem betreft ook beter gekeken kunnen worden naar de constructies van spoor en materieel. “Het zijn op hoofdlijnen nog dezelfde als 50 tot 100 jaar geleden. Ik denk dat je met bijvoorbeeld een betere aansturing of regeling van tractie en remmen ook veel kunt bereiken. Met antiblokkeer- of antislipsystemen kun je de krachten veel beter over de wielen verdelen en daarmee slijtage tegengaan. Maar meer fundamenteel onderzoek naar de aangroei van wiel- en spoorstaaf ruwheid is het begin.”

Tram, HTM, rails

Ook Arnold Koopman, expert in het meten van trillingen en geluid ziet de oplossing vooral in betere materialen. Koopman doet veel onderzoek naar booggeluid bij trams. Hij vat de maatregelen die nu tegen booggeluid worden genomen samen als: ‘We doen maar wat en hopen dat het helpt’. Veel gebruikte maatregelen zijn flenssmering op het voertuig, wieldempers en een smeerinstallatie in de baan. Welke maatregel het beste werkt in welke situatie is niet met zekerheid te zeggen. “Op dit moment wordt vaak een combinatie van alledrie ingezet en wordt er vervolgens gekeken of het effect heeft. Soms werken ze elkaar zelfs tegen.” Volgens Koopman zijn het lapmiddelen. “Eigenlijk willen we betere wielen of een spoorstaaf van een ander soort staal. Die materialen zijn er al wel, maar ze moeten nu nog gekoppeld worden aan de praktijk.”

Lapmiddelen

Ook ProRail doet veel onderzoek naar maatregelen om er achter te komen wat lapmiddelen zijn en welke oplossingen voor een structurele oplossing zorgen. Zo werd er een schifting gemaakt tussen raildempers die wel en niet werken. “Er ontstond wildgroei aan dempers waarvan de werking twijfelachtig was”, vertelt Nils Yntema van ProRail. “Door de effectiviteit te testen hebben we bepaald welke dempers we wel en niet toepassen. In Hilversum deden we een experiment met lage geluidsschermen.” Deze blijken effectief te zijn, maar dat betekent volgens Yntema niet automatisch dat ze overal kunnen worden toegepast. “Er is niet overal ruimte voor, ze verhogen de onderhoudskosten aan het spoor en de vraag is wie die kosten gaat dragen. Verder gaan we volgend jaar een pilot doen met de flinttreinen van NS om booggeluid te reduceren. We doen nog onderzoek naar railpads in België en naar kunststof dwarsliggers.”

Daarnaast investeert ProRail ook in de ontwikkeling van nieuwe methoden om het spoor beter en sneller te kunnen monitoren. Ondermeer met het Camino-project waarbij booggeluid wordt gemeten met sensoren, snelheidsmeters en microfoons op reizigerstreinen. Ook geometrische spoorafwijkingen worden steeds nauwkeuriger en vaker gemeten met behulp van geavanceerde technieken en data-analyse. “We hebben destijds veel bereikt met innovaties om geluidsproductie te beperken”, zegt Chiel Roovers van ProRail. “Nieuwe remblokken voor goederentreinen bijvoorbeeld. De wielen blijven door deze blokken glad en daardoor stiller. Over vijf jaar is 95 procent van de goederenwagons er mee uitgerust.

Voortrekkersrol

Inmiddels is er vanuit de overheid ook een Innovatieagenda Bronaanpak Trillingen. Deze richt zich vooral op de kennisontwikkeling over de ontstaansmechanismen van trillingen. Paralel daaraan willen we praktijkproeven doen en de opgedane kennis delen. Vanuit Shift2rail wordt er ook veel geld in gestoken, maar we merken wel dat Nederland een voortrekkersrol vervult met trillingen. Eigenlijk wordt er alleen in Duitsland en in Zwitserland aan gewerkt.” Die praktijkproeven bestaan onder meer uit het testen van ballastmatten, staafklemmen, alternatieve dwarsliggers, leaded tracks, gekitte ballast en het verstijven van spoorbanen. Maar ook Roovers erkent dat alles begint met een optimale spoorligging.

Een belangrijk onderdeel van de genoemde innovatieagenda is het in kaart brengen van trillingen en het classificeren van de ernst er van. Op dit moment is er geen overheidsbeleid dat voorschrijft welke mate van trillingshinder acceptabel is voor omwonenden en wanneer ingrijpen nodig is. In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat ontwikkelde het RIVM daarom een rekenmodel voor trillingen en volgt er volgend jaar een groot onderzoek naar hinder door trillingen.

Lees ook:

Zowel het ministerie als het RIVM komen op woensdag 30 oktober naar het Railcenter in Amersfoort voor een door SpoorPro georganiseerd vervolg op de bijeenkomst van Railforum. Hierin staat de beleidsmatige aanpak van trillingen en geluid door de overheid en ProRail centraal. Ook komen belangenorganisaties van omwonenden aan het woord om de problematiek te schetsen. Inschrijven voor het SpoorPro Seminar Trillingen en Geluid kan nog steeds. Kijk voor meer informatie en registratie op de evenementenpagina.

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.