De goederenspoorlijn Betuweroute, foto: ProRail

Wordt 2018 dan eindelijk het jaar van de modal shift?

Het modal shift-beleid moet terug op de politieke agenda worden gezet. Dit is een onmisbaar element voor het bereiken van de klimaatdoelstellingen van Parijs. Dat schrijft directeur Ad Toet van Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) in zijn nieuwjaarscolumn voor SpoorPro.

COLUMN – Helaas is 2017 het jaar van ‘Rastatt’ geworden. Met het verzakken van de grond bij de nieuwe tunnel en de enorme verstoringen die daar op volgden, liep de sector een flinke deuk in reputatie en zelfvertrouwen op. ‘Rastatt’ werd vervolgens een wake-up call voor zowel de sector als de autoriteiten. Met meer Europese samenwerking en interoperabiliteit was de schade minder groot geweest. De vraag ‘Wat moet er gebeuren om herhaling te voorkomen?’ wordt gesteld.

Concurrentie

Een ander jaar met spoorgeschiedenis was 1991. Toen werd zo ongeveer het begin van het Europese spoorbeleid ingeluid. In dat jaar begon de Commissie Wijffels in Nederland haar klus en zette de spoorsector op zijn kop. Nederland, Zweden en Verenigd Koninkrijk (Engeland) werden de voorlopers in de Europese spoorpolitiek. Er moest flink worden geïnvesteerd, maar eerst moest de sector, door de tucht van concurrentie, worden gedwongen haar efficiëntie te verbeteren. 

Aan die strategie zat wel een nadeel, want omwille van concurrentie moesten de nationale spoorbedrijven worden opgeknipt in infrastructuurmanagers en vervoerders. Omdat zo’n scheiding efficiënte bedrijfsvoering niet bevordert, is ze decennialang fel bevochten. Al die tijd is de sector erg druk geweest met haar interne (re-)organisatiestructuur.

Terug naar de positieve kant van de medaille, oftewel het zoet dat het zuur van de concurrentiestrategie acceptabel moest maken. De nationale overheden en de Europese autoriteiten wilden de spoorsector een flinke wind in de rug geven met investeringen in infrastructuur en een modal-shift beleid. Forse steun voor investeringen is er geleverd, maar van het modal shift-beleid is nooit veel terechtgekomen.

Positief jaar

Wat zou van 2018 een jaar maken, waarmee het op positieve manier de geschiedenis in gaat? Het was de bedoeling dat de nieuwe Europese spoorwereld zou gaan bestaan uit private vervoerders, new entrants, naast de zogenaamde incumbents, en er zouden brancheorganisaties moeten ontstaan die de strikte scheiding van belangen ondersteunen. Het is anders gelopen. Vorig jaar werd duidelijk dat een holdingstructuur met de nodige ‘mitsen en maren’ toch blijft toegestaan.

Ondertussen hebben de incumbents zich ontwikkeld tot Europese vervoersondernemingen, die veel van de new entrants hebben overgenomen of voor zich laten werken (met enkele uitzonderingen die de regel bevestigen). De huidige organisatiestructuur van de Europese lobbyorganisaties wordt daarmee een achterhaald fenomeen, maar bepaalt nog wel steeds het politieke toneel. Bundel in 2018 de lobbykrachten en zet de klant centraal.

Modal shift

Als gevolg van alle aandacht die uitging naar de belangenscheiding in de spoorsector, ontsnapte de klant ook in Europese regelgeving aan de aandacht. Ter illustratie noem ik dat het begrip ‘intermodal operator’ nergens in regelgeving valt terug te vinden. Het betreft ook de uitwisseling van data en de privacy van klantgegevens bij zowel het reizigers als goederenvervoer. Houd vanuit dit perspectief in 2018 de positie van de klant in de regelgeving nog eens tegen het licht. Denk daarbij onder andere aan de TAF en TAP TSI’s en geef daarmee digitalisation de kans om aan de aantrekkelijkheid van het spoorvervoer bij te dragen.

En tot slot, het allerbelangrijkste. Het modal shift-beleid is een onmisbaar element voor het bereiken van klimaatdoelstellingen van Parijs. In Nederland onderschrijft de gehele Mobiliteitsalliantie inmiddels het begrip ‘modal optimum’. Zet de modal shift, die naar dat modal optimum leidt, terug op de politieke agenda. Zorg ervoor dat de berekening van de externe kosten, inclusief de CO2 uitstoot, niet alleen een speeltje blijft van academici, maar bereken die kosten door in de prijs van vervoer en maak deze prijzen een onderdeel van iedere investeringsbeslissing.

Ik wens de spoorsector en haar klanten voor 2018 een jaar toe, waarin geschiedenis wordt geschreven.

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.