Minister Georges Gilkinet

AllRail dreigt Belgische regering met klacht bij Europese Commissie

Georges Gilkinet is vastbesloten om een openbaar dienstcontract voor 10 jaar te gunnen aan NMBSAntoine6647/Creative Commons

AllRail, de Europese belangenorganisatie voor private spoorbedrijven, dreigt ook tegen de Belgische regering een klacht in te dienen bij de Europese Commissie. Eerder liet AllRail de Nederlandse regering weten dat het ‘zomaar’ gunnen van de hoofdrailnetconcessie aan NS tegen EU-regels indruist. AllRail lijkt tegen de Belgen evenwel voor een andere tactiek te kiezen om de plannen van de regering te verijdelen.

De Belgische overheid wil zonder aanbesteding een openbaar dienstcontract voor 10 jaar toekennen aan de NMBS. Geen goed plan, vindt AllRail, want “hierdoor zou het spoormonopolie tot 2033 bij de NMBS blijven en worden noodzakelijke innovaties in het spoor tegengehouden”. AllRail dreigt daarom een klacht in te dienen bij de Europese Commissie. Dat heeft de organisatie middels een brief aan de leden van de ­Kamercommissie Mobiliteit in België laten weten.

Vorig jaar verscheen er een publicatie in het Europese Staatsblad waarin België de intentie uitsprak om het openbare dienstencontract (Public Service Obligation, PSO) rechtstreeks aan de NMBS te gunnen. Publicatie in het Europese staatsblad is een noodzakelijk onderdeel van de procedure tot toekenning van het nieuwe openbare dienstcontract dat in 2023 moet ingaan.

‘We moeten onszelf de nodige middelen geven’

De EU streeft naar liberalisering van het spoorvervoer. Het Vierde Spoorwegpakket, wat in 2016 goedgekeurd werd, bepaalt dat de toekenning van het spoorvervoer in de toekomst moet geschieden door openbare aanbestedingen. Hierdoor ontstaat concurrentie en zijn bedrijven gemotiveerd hun producten te verbeteren, zo luidt het argument van de EU. In veel Europese landen is dit proces al verder in gang gezet, zoals Italië, Duitsland en Spanje.

De lidstaten kregen sinds 2016 nog wel even de tijd om om te schakelen, namelijk tot December 2023. Nederland en België zien dit als kans om hun nationale spoorwegmaatschappijen nog één keer een onderhandse gunning toe te kennen. In Nederland wil de regering de hoofdrailconcessie dus wederom onderhands aan NS gunnen, in België wil de regering deze voor de komende tien jaar aan de NMBS geven. Dat kan echter alleen als er aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. De NMBS krijgt doelstellingen mee om de prestaties te verbeteren. De ­onderhandelingen over de inhoud van dat contract lopen nog steeds. Ze moeten tegen 23 december zijn afgerond, want dan moeten ze worden ingediend bij de Europese Commissie.

Er zit volgens de Belgische minister van Mobiliteit Georges Gilkinet wel een doordacht plan achter de gunning aan NMBS, zo onderstreepte hij al regelmatig. “Jarenlang werd het spoorwegbeleid uitgewerkt zonder duidelijke politieke visie”, stelde Gilkinet bij uiteenzetting van zijn plannen met het spoor. “Als minister van mobiliteit wil ik een ambitieus kader geven via een openbare dienstcontract voor NMBS en een performantie contract voor Infrabel. Ons doel is om meer reizigers naar het spoor te lokken en meer goederen te vervoeren per spoor. Daartoe moeten we onszelf ook nodige middelen geven, met een modern bestuurskader en krachtige prioriteiten voor de toekomst van het spoor.”

‘Waarom vasthouden aan hetzelfde mislukte bedrijfsmodel?’

Het lijkt een spel van woorden dat Gilkinet hanteert, zo voelt men bij AllRail. De term ‘beheerscontract’ wordt vervangen door ‘openbare dienstencontract’ voor NMBS en door ‘performantiecontract’ voor Infrabel. Er zal dus gepresteerd moeten worden, in ruil voor de middelen die de staat toekent.

Nick Brooks, secretaris-generaal van AllRail, uitte destijds al zijn vraagtekens bij de plannen. “Waarom men men wil vasthouden aan hetzelfde mislukte bedrijfsmodel uit het verleden en dit op een moment dat het marktaandeel van het passagiersvervoer per spoor zo laag is? De EU wil het aantal treinreizigers tegen 2030 verdubbelen en Gilkinet betracht als groene politicus wellicht hetzelfde. Maar een besluit dat het huidige inefficiënte en onaantrekkelijke passagiersspoor in België gewoonweg beschermt, strookt dus niet met zijn beleid.”

De bestuurder van AllRail vindt dat de Belgische regering NMBS onnodig beschermt: “Er zijn bepaalde marktregels, bijvoorbeeld inzake evenredigheid, die nu al van kracht zijn maar die de Belgische regering negeert. Deze EU-regels zijn juist gesteld om ervoor te zorgen dat de eerste stappen van een gemeenschappelijke markt worden gezet. De Belgische regering kan en mag deze niet negeren om de NMBS te beschermen, maar dat is helaas wel wat er gebeurt.”

Brooks stelt verder al heel wat tekortkomingen te hebben vastgesteld in het voorgestelde contract. Zo heeft Gilkinet volgens Brooks niet goed omschreven welke treindiensten van algemeen economisch belang de regering wil aanbesteden. “Wanneer ‘alle treindiensten’ binnen een bepaalde regio, laat staan van een heel land, als openbare dienst worden beschouwd, is het niet mogelijk om de reikwijdte van een openbare dienstverplichting te definiëren. Ook is zo’n enorme landelijke PSO al helemaal niet proportioneel”, zegt hij. “Bovendien is het argument om een openbaar dienstencontract onderhands toe te wijzen omdat de gevestigde exploitant geen concurrentie mag ondervinden bij de revisie van zijn diensten, enkel gebaseerd op het belang van het gevestigde staatsbedrijf NMBS, en niet op het algemeen belang of op een streven om de CO2-emissies te verminderen.”

AllRail moet nu dreigement waarmaken

De NMBS denkt puur vanuit zichzelf, vindt Brooks, en is ervan overtuigd dat dat in het algemeen belang is. “De NMBS is diep misleid in deze overtuiging”, stelt Brooks. “Het zou waarschijnlijk veel succesvoller zijn als er marktliberalisering was, zoals gevestigde exploitanten in andere EU-lidstaten na liberalisering hebben ontdekt.” Het argument dat de NMBS tijd nodig heeft om “haar diensten te reorganiseren, vindt Brooks ongeloofwaardig. “Dat is iets waarmee de NMBS tientallen jaren geleden had kunnen beginnen, maar zonder concurrentie heeft zij geen enkele stimulans om dit te doen.”

Brooks denkt daarom bij het verder ontbreken van concurrentie de NMBS ook in het volgende decennium haar diensten niet zal vernieuwen. “De NMBS zal zichzelf waarschijnlijk de komende 100 jaar blijven vernieuwen als ze de enige openbare dienstverlener voor reizigersvervoer in het land blijft. In feite is het de openstelling van de markt, zoals voorzien in het vierde spoorwegpakket van de EU, die het best zal helpen om de diensten van de NMBS te reorganiseren – en niet nog eens 10 jaar uit te stellen. Wij hopen dat de minister snel de fout van dit besluit inziet en het terugdraait voordat het te laat is en België nog eens 10 jaar met een regressief en achtergesteld passagiersspoorwegsysteem moet blijven zitten.”

In antwoord op de brief van AllRail aan de Kamercommissie Mobiliteit zegt minister Gilkinet “aandachtig te zijn” voor de argumenten, maar ­benadrukt dat de regering achter de onderhandse gunning blijft staan, bericht de Standaard. Het is nu dus aan AllRail om haar dreigement waar te maken en dan aan de EU om scherprechter te spelen in dit verhaal. In Nederland worden de ontwikkelingen in België vanzelfsprekend met bijzondere belangstelling gevolgd.

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen.

Wilt u onbeperkt lezen? Sluit nu een actie abonnement af en 

krijg onbeperkt toegang tot vakinformatie over de spoormarkt.

start abonnement

Auteur: Jeroen Baldwin

Jeroen Baldwin is verslaggever, journalist en redacteur voor SpoorPro.nl

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.