Een goederentrein rijdt voorbij op station Breda

KiM: Effect subsidieregeling spoorgoederenvervoer niet vast te stellen door corona

Vanwege de coronapandemie is het nog niet mogelijk om het effect van de Tijdelijke subsidieregeling stimulering goederenvervoer per spoor vast te stellen. Dat concludeert het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) in een tussentijdse analyse van de subsidieregeling die in 2019 is ingevoerd om het spoorgoederenvervoer te stimuleren. 

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft het KiM gevraagd om te onderzoeken of de subsidieregeling, die voor de periode 2019 tot en met 2023 is ingesteld, heeft geleid tot een toename van het aandeel goederenvervoer per spoor.

Subsidieregeling

De subsidieregeling is in 2019 ingesteld om de marktpositie van het spoorgoederenvervoer ten opzichte van andere vervoersmodaliteiten te verbeteren en maakt onderdeel uit van het Maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer. Het doel was om de gebruikersvergoeding weer in de pas te laten lopen met Duitsland. Per gereden kilometer geldt een bepaald subsidiebedrag, afhankelijk van het gewicht van de trein. Het totale budget is 70 miljoen euro voor de periode 2019-2023.

Er is in 2019 14,4 miljoen euro uitgekeerd en in 2020 14,8 miljoen euro. Deze subsidie betekent volgens het KiM een korting van ongeveer 50 procent van de gebruiksvergoeding, en daarmee een verlaging van de kosten voor het spoorgoederenvervoer over Nederlands grondgebied van ongeveer 10 tot 15 procent. De subsidieregeling loopt inmiddels ruim twee jaar. De evaluatie van het KiM is gekoppeld aan het besluit dat dit jaar wordt genomen om de subsidieregeling te verlengen tot en met 2023.

Ontwikkelingen van invloed op spoorgoederenvervoer

KiM stelt vast dat in 2019 en 2020 verschillende ontwikkelingen het spoorvervoer hebben beïnvloed. Vooral de coronapandemie had in 2020 een buitengewoon grote invloed op het spoorvervoer en het goederenvervoer als geheel. Daarnaast hadden volgens Intraplan (2021) de verlaging van de gebruiksvergoeding voor het goederenvervoer per spoor in Duitsland en de stijging van de toltarieven voor het vrachtverkeer merkbaar invloed.

In de analyse wordt vastgesteld dat het spoorgoederenvervoer (in tonkilometers) op Nederlands grondgebied in 2019 is toegenomen met 0,8 procent ten opzichte van 2018. In 2020 nam het daarentegen met 6 procent af, de sterkste daling in 10 jaar tijd. Het marktaandeel van het spoor in het internationale goederenvervoer nam hiermee af van 8,5 procent in 2018 en 2019 tot 8,2 procent in 2020. Deze afname is vooral het gevolg van de coronacrisis in 2020. Het kennisinstituut geeft aan dat door de effecten van COVID-19 er geen effect waarneembaar is op het marktaandeel in 2020.

Ter vergelijking, tussen 2010 en 2020 nam de vervoersprestatie toe met 12 procent tot 6,7 miljard tonkilometer. Het hoogste niveau werd bereikt in 2019, namelijk bijna 7,1 miljard tonkilometer. In de internationale aan- en afvoer blijkt het spoorvervoer gemeten in tonkilometers in 2019 licht te zijn gegroeid, namelijk met 0,1 procent, terwijl de totale internationale aan- en afvoer (weg, spoor, binnenvaart en pijpleidingvervoer) met 0,2 procent meer toenam.

In 2020 viel het spoorvervoer sterker terug dan de andere vervoersmodaliteiten, namelijk met 6,6 procent. In de periode daarvoor (2010-2018) laat de internationale aan- en afvoer per spoor – behalve in 2017 – nog een gestage groei zien die hoger ligt dan die voor de andere modaliteiten. Alleen het gebruik van het pijpleidingvervoer nam meer toe.

Cijfers spoorgoederenvervoer KiM

Effect van de coronapandemie

Het effect van COVID-19 op het spoorgoederenvervoer is goed te zien in het tweede en derde kwartaal van 2020 (zie tabel). In die periode valt vooral de internationale afvoer, gemeten in ladingtonkilometers, sterk terug. In het vierde kwartaal herstelt deze weer snel, waarmee de vervoersprestatie boven het niveau ligt van het vierde kwartaal van 2019 en 2018.

Het spoorvervoer profiteerde van de belemmeringen in de binnenvaart door zowel lage als hoge waterstanden. Het wegvervoer had in 2020 last van grensblokkades maar minder van files. Het kolenvervoer werd beïnvloed door de sluiting van de laatste kolenmijnen in Duitsland en het tijdelijk stilleggen van de kolengestookte centrales in Duitsland in 2020. Ook de groei van het containervervoer was in 2019 en 2020 merkbaar in het spoorvervoer.

Aandeel modal split

In de internationale vervoersmarkt deed het spoorgoederenvervoer het in 2019 relatief beter dan het wegvervoer. De vervoersprestatie van het spoorgoederenvervoer in de internationale aan- en afvoer (exclusief transitovervoer) groeide in 2019 licht, namelijk met 0,1 procent, terwijl de totale internationale aan- en afvoer (weg, spoor, binnenvaart en pijpleiding) met 0,2 procent toenam en het wegvervoer met 0,6 procent afnam.

Het aandeel van het spoorgoederenvervoer in de internationale aan- en afvoer bleef in 2019 gelijk ten opzichte van 2018, namelijk 8,5 procent. In 2020 viel de totale vervoersprestatie van het internationale spoorvervoer sterk terug, namelijk met -6,6 procent tegenover +0,9 procent bij het wegvervoer en -3,3 procent bij de totale internationale aan- en afvoer.

Het aandeel van het spoorvervoer in het internationale goederenvervoer nam af tot 8,2 procent, en kwam daarmee onder het niveau van 2018. De terugval van het spoorgoederenvervoer in 2020 beperkte zich niet tot Nederland. Ook het spoorgoederenvervoer in Duitsland liet in 2020 een terugval van het vervoerde volume zien van 6 procent. De terugval in de vervoersprestatie was in Duitsland wel kleiner, namelijk 4,2 procent tegenover 5,9 procent in Nederland.

Om de groeidoelstelling van het Maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer voor 2030, namelijk circa 57 miljoen ton in het lage scenario en circa 62 miljoen ton in het hoge scenario, te kunnen halen, moet het vervoerde gewicht volgens het KiM de komende jaren meer toenemen dan in dat maatregelenpakket was voorzien. Dat komt doordat het vervoerde gewicht in 2020 afnam tot 40 miljoen ton.

EU-regeling voor verlagen gebruikersvergoeding

Sinds oktober 2020 maakt een nieuwe EU-regeling het mogelijk om de gebruikersvergoeding van het spoor tijdelijk stop te zetten of te verlagen. In 2018 heeft de Duitse overheid met een vergoeding van 350 miljoen euro de gebruiksvergoeding met 40 tot 45 procent verlaagd. Het aandeel van de gebruiksvergoeding in Duitsland is ongeveer 13 procent van de kosten voor een spoorvervoerder. Dit leidt dus tot een totale kostenverlaging van maximaal 6 procent (EC, 2018). De Duitse overheid heeft de gebruikersvergoeding voor spoorgoederenvervoerders in 2021 verder verlaagd, met 98 procent ten opzichte van het oorspronkelijke tarief.

De Europese Commissie heeft de Duitse steunmaatregel op 1 augustus 2021 goedgekeurd. Voor de maatregel is 410 miljoen euro beschikbaar voor de periode maart 2020 tot en met 31 mei 2021, als de maatregel afloopt. De maatregel moet ervoor zorgen dat de spoorsector in Duitsland geen marktaandeel verliest aan het wegvervoer.

In België werden twee maatregelen goedgekeurd die de spoorgoederenvervoerders in de periode van 1 januari tot en met 30 juni 2021 ondersteunden. Zo gold er een lineaire verlaging van 0,75 euro per treinkilometer voor de gebruiksvergoeding van daadwerkelijk uitgevoerd commercieel goederenvervoer per spoor en vervielen de annuleringskosten en reserveringskosten voor treinpaden voor deze periode.

Inmiddels hebben ook verschillende andere Europese landen de gebruiksvergoeding voor het spoorgoederenvervoer verlaagd of kwijtgescholden. Zo hebben Oostenrijk, Luxemburg en Frankrijk er volledig afstand van gedaan. Deze maatregelen in Duitsland en België zijn met name van belang voor de periode 2021-2022 en vallen dus buiten het onderzoek van het KiM.

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen.

Wilt u onbeperkt lezen? Sluit nu een gratis proefabonnement af en 

krijg onbeperkt toegang tot vakinformatie over de spoormarkt.

1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.

KiM: Effect subsidieregeling spoorgoederenvervoer niet vast te stellen door corona | SpoorPro.nl
Een goederentrein rijdt voorbij op station Breda

KiM: Effect subsidieregeling spoorgoederenvervoer niet vast te stellen door corona

Vanwege de coronapandemie is het nog niet mogelijk om het effect van de Tijdelijke subsidieregeling stimulering goederenvervoer per spoor vast te stellen. Dat concludeert het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) in een tussentijdse analyse van de subsidieregeling die in 2019 is ingevoerd om het spoorgoederenvervoer te stimuleren. 

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft het KiM gevraagd om te onderzoeken of de subsidieregeling, die voor de periode 2019 tot en met 2023 is ingesteld, heeft geleid tot een toename van het aandeel goederenvervoer per spoor.

Subsidieregeling

De subsidieregeling is in 2019 ingesteld om de marktpositie van het spoorgoederenvervoer ten opzichte van andere vervoersmodaliteiten te verbeteren en maakt onderdeel uit van het Maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer. Het doel was om de gebruikersvergoeding weer in de pas te laten lopen met Duitsland. Per gereden kilometer geldt een bepaald subsidiebedrag, afhankelijk van het gewicht van de trein. Het totale budget is 70 miljoen euro voor de periode 2019-2023.

Er is in 2019 14,4 miljoen euro uitgekeerd en in 2020 14,8 miljoen euro. Deze subsidie betekent volgens het KiM een korting van ongeveer 50 procent van de gebruiksvergoeding, en daarmee een verlaging van de kosten voor het spoorgoederenvervoer over Nederlands grondgebied van ongeveer 10 tot 15 procent. De subsidieregeling loopt inmiddels ruim twee jaar. De evaluatie van het KiM is gekoppeld aan het besluit dat dit jaar wordt genomen om de subsidieregeling te verlengen tot en met 2023.

Ontwikkelingen van invloed op spoorgoederenvervoer

KiM stelt vast dat in 2019 en 2020 verschillende ontwikkelingen het spoorvervoer hebben beïnvloed. Vooral de coronapandemie had in 2020 een buitengewoon grote invloed op het spoorvervoer en het goederenvervoer als geheel. Daarnaast hadden volgens Intraplan (2021) de verlaging van de gebruiksvergoeding voor het goederenvervoer per spoor in Duitsland en de stijging van de toltarieven voor het vrachtverkeer merkbaar invloed.

In de analyse wordt vastgesteld dat het spoorgoederenvervoer (in tonkilometers) op Nederlands grondgebied in 2019 is toegenomen met 0,8 procent ten opzichte van 2018. In 2020 nam het daarentegen met 6 procent af, de sterkste daling in 10 jaar tijd. Het marktaandeel van het spoor in het internationale goederenvervoer nam hiermee af van 8,5 procent in 2018 en 2019 tot 8,2 procent in 2020. Deze afname is vooral het gevolg van de coronacrisis in 2020. Het kennisinstituut geeft aan dat door de effecten van COVID-19 er geen effect waarneembaar is op het marktaandeel in 2020.

Ter vergelijking, tussen 2010 en 2020 nam de vervoersprestatie toe met 12 procent tot 6,7 miljard tonkilometer. Het hoogste niveau werd bereikt in 2019, namelijk bijna 7,1 miljard tonkilometer. In de internationale aan- en afvoer blijkt het spoorvervoer gemeten in tonkilometers in 2019 licht te zijn gegroeid, namelijk met 0,1 procent, terwijl de totale internationale aan- en afvoer (weg, spoor, binnenvaart en pijpleidingvervoer) met 0,2 procent meer toenam.

In 2020 viel het spoorvervoer sterker terug dan de andere vervoersmodaliteiten, namelijk met 6,6 procent. In de periode daarvoor (2010-2018) laat de internationale aan- en afvoer per spoor – behalve in 2017 – nog een gestage groei zien die hoger ligt dan die voor de andere modaliteiten. Alleen het gebruik van het pijpleidingvervoer nam meer toe.

Cijfers spoorgoederenvervoer KiM

Effect van de coronapandemie

Het effect van COVID-19 op het spoorgoederenvervoer is goed te zien in het tweede en derde kwartaal van 2020 (zie tabel). In die periode valt vooral de internationale afvoer, gemeten in ladingtonkilometers, sterk terug. In het vierde kwartaal herstelt deze weer snel, waarmee de vervoersprestatie boven het niveau ligt van het vierde kwartaal van 2019 en 2018.

Het spoorvervoer profiteerde van de belemmeringen in de binnenvaart door zowel lage als hoge waterstanden. Het wegvervoer had in 2020 last van grensblokkades maar minder van files. Het kolenvervoer werd beïnvloed door de sluiting van de laatste kolenmijnen in Duitsland en het tijdelijk stilleggen van de kolengestookte centrales in Duitsland in 2020. Ook de groei van het containervervoer was in 2019 en 2020 merkbaar in het spoorvervoer.

Aandeel modal split

In de internationale vervoersmarkt deed het spoorgoederenvervoer het in 2019 relatief beter dan het wegvervoer. De vervoersprestatie van het spoorgoederenvervoer in de internationale aan- en afvoer (exclusief transitovervoer) groeide in 2019 licht, namelijk met 0,1 procent, terwijl de totale internationale aan- en afvoer (weg, spoor, binnenvaart en pijpleiding) met 0,2 procent toenam en het wegvervoer met 0,6 procent afnam.

Het aandeel van het spoorgoederenvervoer in de internationale aan- en afvoer bleef in 2019 gelijk ten opzichte van 2018, namelijk 8,5 procent. In 2020 viel de totale vervoersprestatie van het internationale spoorvervoer sterk terug, namelijk met -6,6 procent tegenover +0,9 procent bij het wegvervoer en -3,3 procent bij de totale internationale aan- en afvoer.

Het aandeel van het spoorvervoer in het internationale goederenvervoer nam af tot 8,2 procent, en kwam daarmee onder het niveau van 2018. De terugval van het spoorgoederenvervoer in 2020 beperkte zich niet tot Nederland. Ook het spoorgoederenvervoer in Duitsland liet in 2020 een terugval van het vervoerde volume zien van 6 procent. De terugval in de vervoersprestatie was in Duitsland wel kleiner, namelijk 4,2 procent tegenover 5,9 procent in Nederland.

Om de groeidoelstelling van het Maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer voor 2030, namelijk circa 57 miljoen ton in het lage scenario en circa 62 miljoen ton in het hoge scenario, te kunnen halen, moet het vervoerde gewicht volgens het KiM de komende jaren meer toenemen dan in dat maatregelenpakket was voorzien. Dat komt doordat het vervoerde gewicht in 2020 afnam tot 40 miljoen ton.

EU-regeling voor verlagen gebruikersvergoeding

Sinds oktober 2020 maakt een nieuwe EU-regeling het mogelijk om de gebruikersvergoeding van het spoor tijdelijk stop te zetten of te verlagen. In 2018 heeft de Duitse overheid met een vergoeding van 350 miljoen euro de gebruiksvergoeding met 40 tot 45 procent verlaagd. Het aandeel van de gebruiksvergoeding in Duitsland is ongeveer 13 procent van de kosten voor een spoorvervoerder. Dit leidt dus tot een totale kostenverlaging van maximaal 6 procent (EC, 2018). De Duitse overheid heeft de gebruikersvergoeding voor spoorgoederenvervoerders in 2021 verder verlaagd, met 98 procent ten opzichte van het oorspronkelijke tarief.

De Europese Commissie heeft de Duitse steunmaatregel op 1 augustus 2021 goedgekeurd. Voor de maatregel is 410 miljoen euro beschikbaar voor de periode maart 2020 tot en met 31 mei 2021, als de maatregel afloopt. De maatregel moet ervoor zorgen dat de spoorsector in Duitsland geen marktaandeel verliest aan het wegvervoer.

In België werden twee maatregelen goedgekeurd die de spoorgoederenvervoerders in de periode van 1 januari tot en met 30 juni 2021 ondersteunden. Zo gold er een lineaire verlaging van 0,75 euro per treinkilometer voor de gebruiksvergoeding van daadwerkelijk uitgevoerd commercieel goederenvervoer per spoor en vervielen de annuleringskosten en reserveringskosten voor treinpaden voor deze periode.

Inmiddels hebben ook verschillende andere Europese landen de gebruiksvergoeding voor het spoorgoederenvervoer verlaagd of kwijtgescholden. Zo hebben Oostenrijk, Luxemburg en Frankrijk er volledig afstand van gedaan. Deze maatregelen in Duitsland en België zijn met name van belang voor de periode 2021-2022 en vallen dus buiten het onderzoek van het KiM.

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen.

Wilt u onbeperkt lezen? Sluit nu een gratis proefabonnement af en 

krijg onbeperkt toegang tot vakinformatie over de spoormarkt.

1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is journalist van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.