CarGoTram_Dresden, bron: wikimedia commons

Onderzoek: Kans van slagen voor reizigerstram met goederenwagon

De mogelijkheid om trams in te zetten voor het bevoorraden van winkels is al in verschillende steden, waaronder Amsterdam, onderzocht, maar bleek in vrijwel geen enkel geval succesvol. Volgens een nieuw Belgisch onderzoek heeft de tram als goederentrein wel degelijk kans van slagen, maar dan door een aparte goederenwagon te koppelen aan reizigerstrams. Daarnaast zijn er nog een groot aantal andere voorwaarden waaraan voldaan moet worden.

Het gebruik van spoor in de stad voor goederenvervoer zou een oplossing kunnen bieden voor de actuele problemen rond congestie en luchtvervuiling. Dr. Katrien de Langhe onderzocht in haar doctoraat voor het Departement Transport en Ruimtelijke Economie aan de faculteit Business and Economy van de Universiteit Antwerpen welke rol spoorvervoer kan spelen bij binnenstedelijke distributie. De Langhe ontwikkelde hiervoor een generiek model op basis van een maatschappelijke kosten-batenanalyse. Dit model is vervolgens toegepast op een casestudy voor winkelketen Torfs. Hierbij werd onderzocht of zij hun filialen in Antwerpen zouden kunnen beleveren door gebruik te maken van het Antwerpse tramnet.

In eerste instantie blijkt er vrijwel geen enkel voordeel te zijn. Al was het maar omdat er in de huidige dienstregeling geen rechtstreekse tramverbindingen zijn tussen haltes die het dichts bij het distributiecentrum van Torfs buiten de stad en de tramhaltes in de stad bij de winkels zijn. Daarnaast blijkt er los daarvan nog transport van en naar de haltes nodig te zijn over de weg.

Hoge kosten

Volgens het model van De Langhe zou een verschuiving van weg- naar tramvervoer in deze specifieke casestudie wel een daling van de jaarlijkse externe (maatschappelijke) kosten met zich meebrengen van 2.986 euro. Deze baten wegen echter niet op tegen de hoge kosten die Torfs zelf zou moeten maken. Het onderzoek richt zich vervolgens op de vraag aan welke voorwaarden moet worden voldaan om het gebruik van de tram voor Torfs wel rendabel te maken.

Wanneer Torfs gebruik zou maken van bestelwagens in plaats van vrachtwagens wordt de tram al aantrekkelijker. Nog beter wordt het wanneer er helemaal geen voor- en natransport over de weg nodig zou zijn. Daarnaast zijn lagere operationele kosten gewenst van het tramvervoer door de tram een kortere route te laten volgen op het tramnet. In die gevallen zou het gebruik van de tram voor Torfs extra voordelig zijn vanuit een maatschappelijk oogpunt.

Extra inkomsten

Om het concept ook voordelig te maken voor het bedrijf zelf, moet de vervoerder extra inkomsten kunnen vergaren door het buitenoppervlak van de goederenwagon te verhuren voor reclamedoeleinden. De netto contante waarde en internal rate of return stijgen vervolgens verder wanneer er geen begeleider aanwezig hoeft te zijn bij de goederen tijdens het tramtransport. De rest van de door het onderzoek geschetste voorwaarden gaan uit van minder gunstige omstandigheden voor het wegvervoer zoals meer congestie op de weg, de invoering van een kilometerheffing voor bestelwagens en externe kosten van het wegvervoer die blijken te zijn onderschat en die van het tramvervoer overschat. Wanneer vervolgens de dagelijkse hoeveelheid te vervoeren goederen toeneemt, kan volgen het onderzoek een internal rate of return van tussen de 15 en 20 procent behaald worden.

De belangrijkste lessen uit dit onderzoek zijn tweevoudig. Ten eerste vormen de goede milieuprestatie van spoorvervoer en de aanwezigheid van congestie op het wegennet gunstige condities om over te schakelen van weg- naar spoorvervoer. De interactie met het reizigersvervoer, weerstand van verschillende belanghebbenden, vereiste initiële investeringen en de betrokkenheid van verschillende belanghebbenden zijn daarentegen in het nadeel van spoorvervoer. Ten tweede toont het aankoppelen van een goederenwagon aan een reizigersvoertuig,  meer potentieel dan het gebruik van een vrachtvoertuig. Dit is gerelateerd aan de lagere operationele spoorkosten van de wagon in vergelijking met het volledige vrachtvoertuig. Het transport van goederen in een reizigersvoertuig toont ook potentieel, maar dit is enkel een optie voor kleine hoeveelheden.

Breed inzetbaar

Volgens De Jonghe is de belangrijkste troef van haar onderzoek het rekenmodel omdat dit kan worden toegepast op verschillende wereldwijde casestudies. Daarnaast kunnen een aantal aanbevelingen geformuleerd worden. “Het rekeninstrument biedt beleidsmakers de mogelijkheid om een aangepast beleid te voeren richting bijvoorbeeld subsidies. Wanneer het gebruik van spoor tot kleine netto private verliezen zou leiden, maar wel netto socio-economische baten oplevert, kunnen beleidsmakers hierop inspelen door de private spelers te compenseren voor hun netto kosten om zo baten te creëren voor de maatschappij.”

Verder verschaffen de resultaten van dit onderzoek inzichten aan spooorbeheerders en vervoerders. Het onderzoek toont aan hoe zij hun focus kunnen uitbreiden naar goederenactiviteiten. Ten derde helpen de voorbeelden uit het onderzoek private partijen om te begrijpen onder welke omstandigheden een verschuiving van weg- naar spoorvervoer interessant begint te worden voor hen. Bekijk hier het volledige onderzoek.

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

1 reactie op “Onderzoek: Kans van slagen voor reizigerstram met goederenwagon”

Philipp Fikenscher|03.10.19|11:56

Hoe wil men dit doen De goederentrein heeft normaalspoor de tram in Antwerpen heeft smalspoor (1000 mm)

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.