Goederentrein, spoorlijn, Betuweroute, foto: @Jan van der Vaart

‘Automatisch rijden op het spoor is geen utopie’

Gepubliceerd op 12-04-2017 om 13:52

Automatisch rijden op het spoor, waar ProRail-directeur Pier Eringa onlangs voor pleitte, is geen utopie. Het gebeurt al op grote schaal bij metrosystemen. De introductie van het treinbeïnvloedingssysteem ERTMS maakt dit ook voor niet afgesloten spoorsystemen mogelijk. Het is een opmaat naar een meer integraal vervoersysteem waarbij trein en auto elkaar nog meer zullen aanvullen. Dat schrijft senior consultant Michiel Veltman van Ricardo Rail in zijn column voor SpoorPro.

COLUMN – Het spoor staat aan de vooravond van een grote verandering, als het ware een revolutie. Onlangs vertelde Pier Eringa in een interview met SpoorPro dat de spoorsector moet doorpakken met de ontwikkeling van zelfrijdende treinen. Zelfrijdende treinen, net als zelfrijdende auto’s. Technologisch natuurlijk een fantastische ontwikkeling maar waar ook nog voldoende uitdagingen te gaan zijn. Rijst gelijk de vraag; zijn trein en auto concurrenten ván elkaar of juist complementair áán elkaar?

ERTMS-implementatie

De vooravond van de grote verandering is in Nederland natuurlijk de ERTMS-implementatie op grote schaal. Meer dan één decennium hebben wij al ERTMS-sporen. Dat begon met de HSL-Zuid en Betuweroute, maar ondertussen ook Amsterdam-Utrecht en de Hanzelijn. Als onderdeel van de Betuweroute zijn het A15-tracé en Havenspoorlijn ERTMS-technisch recent met elkaar verbonden door Kijfhoek en Zevenaar Oost. Laatste twee stonden bekend als ATB-eilanden van de Betuweroute. Maar nu gaat ERTMS serieus een rol spelen in de dagelijkse operatie.

Ricardo staat midden in  de ontwikkelingen van ERTMS én automatisch rijden. Onze betrokkenheid in diverse projecten leert ons dat de behoefte van klanten, maar zeker ook maatschappelijk gezien verandert. Dat komt niet in de laatste plaats doordat de technologie zich snel ontwikkelt en er fantastische mogelijkheden binnen handbereik komen. Want laten we wel zijn, ideeën voor automatisch rijden zijn niet van gisteren maar het technologisch maken is toch een uitdaging. Evenals de wetgeving, wat misschien een nog grotere uitdaging is. Maar is deze uitdaging nog steeds onoverwinnelijk? Vanuit onze rol ga ik graag even terug naar de oorsprong. Vervoer en transport, wat betekent dat voor ons?

Het is eigenlijk simpel, we willen allemaal van A naar B wanneer wíj dat willen. Maar we willen ook allemaal op ieder moment kunnen beschikken over voeding en spullen. Het is van alle dag, reizen per trein, per auto, vliegtuig of op eigen kracht op de fiets, lopen en allerlei varianten daarop. De bevolking groeit nog steeds en onze mobiliteitsbehoefte neemt toe. Dat vraagt nogal wat van onze infrastructuur. Soms lijkt het al op een congestie. De oplossingsmogelijkheden zijn divers. Het efficiënter gebruik maken van de beschikbare infrastructuur is er één van. Dus ook het spoor. Is ERTMS daarop het antwoord? Nederland heeft beslist ERTMS op grote schaal uit te rollen!

Automatisch rijden

Ik stel mij zo een gesprek voor tussen een busbestuurder en een treinbestuurder waarbij de busbestuurder zegt, “het zou toch fijn zijn als de bus automatisch rijdt en ik mij als gastheer meer kan richten op de reizigers” waarop de treinbestuurder zegt dat hij dat plezier de buschauffeur wel gunt. “Maar” zegt de treinbestuurder vervolgens “dat kan nog wel even duren, wat betreft het automatisch rijden dan, alhoewel er wel ontwikkelingen zijn in die richting”.

De treinbestuurder weet toevallig dat er al proeven plaatsvinden met autonome voertuigen. “ja” zegt de busbestuurder hoopvol, “dat klopt wel, maar ik zie dat nog eerder bij de trein gebeuren”. “Oh?” zegt de treinbestuurder quasi verrast, “ik weet niet of ik daar op zit te wachten!”. “Maar” zegt de treinbestuurder die het gesprek een andere richting op probeert te krijgen, “het zou wel fijn zijn als er goede ondersteuning is voor energiezuiniger rijden, maar ook dat we dichter op elkaar zouden kunnen rijden zodat meer mensen van de trein gebruik kunnen en willen maken”.

Geen utopie

De treinbestuurder slaat de spijker op zijn kop. ERTMS voorziet in de potentie tot automatisch rijden, energiezuiniger rijden en frequenter rijden, moet het alleen nog even uitgerold worden. Maar het aardige is dat wat betreft automatisch rijden op het spoor, dat helemaal geen utopie is. Het gebeurt al op grote schaal, maar dan vooral bij metrosystemen. Desondanks gaat de parallel met het wegverkeer toch goed op. Natuurlijk zijn er verschillen te duiden. Het wegverkeer is in hoge mate niet geleidend, het voertuig moet door de bestuurder actief in het ‘spoor’ gehouden worden. Maar daardoor kan bij gevaar het voertuig wel uitwijken.

Treinverkeer daarentegen is volledig geleid en er zullen andere maatregelen genomen moeten worden om onveilige situaties te voorkomen. Bovendien ben ik van mening dat het treinverkeer, zeker met de potentie van ERTMS, relatief en zeker in potentie veel energiezuiniger is dan het wegverkeer. Alhoewel de truck platooning challenge, een truckcombinatie waarbij de tweede truck de eerste automatisch volgt, ook een mooie belofte is; dus energiezuiniger en betere benutting van de beschikbare wegcapaciteit.

Integraal vervoersysteem

De Nederlandse beslissing voor ERTMS-uitrol betekent mijn inziens veel meer dan de ERTMS die we al kennen. Het is een opmaat naar een meer integraal vervoersysteem waarbij trein en auto nog meer complementair zullen zijn. “Als dat zo doorgaat, wordt al het vervoer nog meer één integraal systeem. Misschien worden we nog wel eens collega’s” zegt de busbestuurder. Waarop de treinbestuurder direct reageert met “ja, dat is een mooie toekomst” maar ook dat het allemaal ondertussen vliegensvlug gaat, wat natuurlijk goed is.

Auteur: Michiel Veltman

Michiel Veltman is systeemdeskundige spoorwegveiligheid en senior adviseur bij Ricardo Rail.

3 reacties op “‘Automatisch rijden op het spoor is geen utopie’”

Frank van der Weide|13.04.17|14:04

Toen in een ver verleden, voorafgaande aan de opening van de Zoetermeerlijn een beperkte maar geslaagde proef werd gehouden met (semi-)automatisch rijden onder aansturing van ATB eerste generatie, was het de toenmalige landelijke baas van de machinisten die de technici de vraag stelde: “Spaar ik hier een machinist mee uit?” Het antwoord was: “nee”. Waarop de baas opmerkte: “Wil je hem dan alstublieft zinvol werk laten doen?”

Frank van der Weide|13.04.17|14:04

Waarom deze anekdote? De mens is van nature slecht in voortdurend opletten wanneer er geen acties van hem worden verwacht. Met andere woorden hoe minder er te doen is, hoe lager de oplettendheid. Naast het bezien wat de techniek allemaal kan en welke eisen je daaraan moet stellen, is het analyseren van wat er voor de mens overblijft en hoe die daar mee omgaat minstens even belangrijk. Ik ben dat tot nutoe in geen enkel betoog over automatisch rijden tegengekomen.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.