ERTMS-coordinator Matthias Ruete van de Europese Commissie geeft een presentatie op RailTech Europe 2019

Terugblik 2019 deel 2: Kijfhoek, ERTMS en PGO zetten sector op scherp

Ook na de omvorming tot zelfstandig bestuursorgaan (zbo) blijft proRail een kritische organisatie. Dat zei John Voppen van ProRail bij zijn benoeming tot algemeen directeur van ProRail. De omvorming was in 2019 een van de meest besproken thema’s in de sector en zal dat waarschijnlijk ook in 2020 zijn.

Voppen’s voorganger Pier Eringa stak niet onder stoelen of banken geen voorstander te zijn van de omvorming van ProRail tot zbo. De nieuwe topman denkt daar anders over: “Wij gebruiken de zbo als kans om de relatie met het ministerie en de minister op een andere manier neer te zetten. Bijvoorbeeld door de rol van inhoudelijk adviseur van de overheid verder in te vullen.”

“Dit geeft het ministerie de mogelijkheid om goede politieke keuzes te maken.” Aan de andere kant denkt Voppen dat het ontzettend belangrijk is zelfstandig en kritisch te zijn om een publieke functie te kunnen vervullen. “We moeten die onafhankelijke rol houden. Als dingen niet goed gaan, dan moeten we die benoemen en geen dingen beloven die we niet waar kunnen maken. Maar als er eenmaal een gezamenlijke keuze is gemaakt, is het belangrijk dat je je committeert.”

Heuvelsysteem Kijfhoek

ProRail zelf werd afgelopen jaar op de vingers getikt door de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De spoorbeheerder kreeg een boete op van 25.000 euro opgelegd vanwege het niet op tijd communiceren van het tarief voor het gebruik van het rangeerheuvelsysteem Kijfhoek. Doordat spoorvervoerders langer in onzekerheid verkeerden over het tarief voor de rangeerheuvel werden zij volgens ACM gehinderd in hun bedrijfsvoering.

Tot nu toe werden de kosten van het ‘heuvelen’ niet in rekening gebracht. De spoorbeheerder wil stapsgewijs een heuveltarief invoeren. De tarieven voor het opstellen en rangeren van losse wagens op Kijfhoek worden de komende jaren met miljoenen euro’s verhoogd. DB Cargo is op dit moment de enige gebruiker van Kijfhoek. Dagelijks worden er zo’n zeshonderd tot zevenhonderd wagons ‘geheuveld’.

inspecteur-kijfhoek-ilt, bron: ILT

Kijfhoek haalde daarnaast meerdere keren het nieuws vanwege de reeks ongevallen die er in in de zomer van 2018 plaatsvonden. Een gebrek aan aandacht voor veiligheidsmanagement door ProRail, Strukton en DB Cargo zijn de oorzaak van de incidenten, concludeerde Stichting Crisislab in een rapport dat in het voorjaar werd gepresenteerd. Daarnaast is het heuvelsysteem op Kijfhoek toe aan een grondige modernisering omdat het te veel ruimte laat voor fouten.

Ondanks dat het veiligheidsmanagement volgens de onderzoekers te wensen over laat, komt uit het onderzoek wel naar voren dat er geen structurele problemen zijn in de veiligheidscultuur onder de medewerkers op Kijfhoek. Onder meer de Inspectie Leefmilieu en Transport (ILT) kwam eerder tot soortgelijke conclusies, maar oordeelde wel dat de medewerkers zich slecht hielden aan veiligheidsprocedures.

Prestatiegericht Onderhoud

Verder kreeg de spoorbeheerder het afgelopen jaar aan de stok met een van zijn opdrachtnemers. Aannemer VolkerRail spande een rechtszaak aan en werd in het gelijk gesteld door de rechter. ProRail wees de inschrijving van VolkerRail op de aanbesteding van het spooronderhoud in contractgebied Neerlands Midden af. De aannemer zou absurd laag hebben ingeschreven, waarop ProRail het contract aan Asset Rail gunde. Volgens de rechter moet VolkerRail meer tijd krijgen om aan te tonen dat het geen absurd lage inschrijving heeft gedaan.

Wellicht heeft deze rechtszaak en eerdere conflicten met aannemers over het Prestatie Gericht Onderhoud (PGO) van het spoor er toe geleid dat ProRail in 2019 ook een marktconsultatie startte. “Veranderde marktomstandigheden vragen wellicht om een andere benadering van het dagelijks onderhoud van het spoor en de PGO-contracten (Prestatie Gericht Onderhoud) waarin deze zijn gegoten”, aldus ProRail. “De situatie waarin onze contracten werden ontwikkeld in 2006 is niet meer die van vandaag.”

Nederland kent nu in totaal 21 onderhoudsregio’s die elk in een apart vijfjarig contract zijn ondergebracht. “De vernieuwing van de contracten geeft ons de mogelijkheid om onze huidige keuzes te heroverwegen zoals ons geografische model, de manier waarop de contracten structureren, risico’s en de combinatie van alle soorten onderhoud inclusief storingsdienst”, aldus ProRail.

Voorspellend spooronderhoud, foto: Dekra Rail

ERTMS

In 2019 was net als in de afgelopen jaren weer volop aandacht voor het Europese treinbeïnvloedingsysteem ERTMS. In mei stemde de ministerraad in met het voorstel van staatssecretaris Stientje van Veldhoven om dit Europese systeem in Nederland uit te rollen uit te rollen. Als eerste wordt er een proefbaanvak op de Hanzelijn en het emplacement Lelystad ingericht.

Vervolgens zal 345 kilometer spoor, verdeeld over zeven baanvakken, van ERTMS worden voorzien. In totaal worden zo’n 1300 treinen omgebouwd, waarbij een deel van de ombouwkosten door het ministerie wordt gefinancierd. In reactie op het voorstel van de staatssecretaris klonk ook gelijk kritiek van belangenvereniging RailGood die het niet fair vindt dat het rijk slechts de helft van de kosten de ombouw en opwaardering van de locomotief bekostigd. Dit zal het gehele jaar een punt van discussie zijn.

RailTech Europe

ERTMS was ook een van de hoofdthema’s van het grote internationale railevenement RailTech Europe dat in maart in Jaarbeurs Utrecht plaatsvond. Daarbij blikte Hugo Thomassen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vooruit op de Nederlandse uitrolplannen.

Ook ERTMS-coördinator Matthias Ruete sprak tijdens het internationale congres en benadrukt dat ERTMS de ruggegraat is van de digitalisering van het spoor. Met de implementatie van dit systeem zijn, kan de sector volgens hem de volgende stap maken naar technieken zoals Automatic Train Operation, moving blocks, toekomstige communicatiesystemen en treinintegriteit.

Tegelijkertijd gaf Ruete aan dat de verschillende snelheden van de diverse Europese landen met de implementatie van het systeem nog voor problemen zorgt. Hij spreekt daarbij van ERTMS-woestijnen waarbij sommige landen die achterblijven met de implementatie minder goed met het Europese netwerk zijn verbonden. Hij geeft aan dat samenwerking en Europese coördinatie daarbij van groot belang zijn.

ERTMS-coördinator Matthias Ruete van de Europese Commissie, foto: Bernal Revert
ERTMS-coördinator Matthias Ruete van de Europese Commissie.

Peter Zijdemans van Ricardo benoemt tijdens zijn presentatie net als RailGood ook de hoge kosten van de ombouw van de locomotieven. Volgens hem kan dit op te lossen zijn door af te zien van nationale vereisten en slechts de versie van het systeem te installeren in de locomotief die nodig is op het specifieke baanvak waarop wordt gereden.

Ook was er het afgelopen jaar kritiek op de Nederlandse implementatieplannen voor ERTMS, met name op de  keuze om de intelligentie in de trein te bouwen. Volgens Eelco Schrik van Mott MacDonald en Joris van Dijk van de TU Delft moet dit opnieuw onder de loep worden genomen. De deskundigen vinden dat de intelligentie juist in de infrastructuur moet zitten. Tegelijkertijd met dit herhaald pleidooi kondigde de TU Delft het afstudeerprogramma ‘Beyond ERTMS’ aan. In dit programma gaan afstudeerders zich vanaf 2020 buigen over innoverende technologische vraagstukken die na de implementatie van ERTMS zullen volgen.

ERA

Een andere belangrijke gebeurtenis in het afgelopen jaar is dat de Europese lidstaten instemden met een voorstel dat het Europese spooragentschap (ERA) meer bevoegdheden geeft. ERA heeft de verantwoordelijkheid gekregen over de vergunningverlening van zowel voertuigen, veiligheidscertificeringen als de certificering van ERTMS in het spoor.

Europese spoorbedrijven moeten voortaan voor de vergunningen contact opnemen met het kantoor van ERA in het Franse Valenciennes. De nieuwe regels maken deel uit van het Vierde Spoorpakket, een pakket aan maatregelen om het Europese spoor te harmoniseren en meer concurrentie mogelijk te maken.

Lees ook:

Terugblik 2019 deel 1: ProRail neemt afscheid van Eringa, NS van oud materieel

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten bij het zoeken naar de waarheid in de spoorsector.

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding ‘eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.