ICE 4, hogesnelheidstrein, Bombardier

Europese Rekenkamer: volledige uitrol ERTMS kost Nederland 5 miljard

De volledige uitrol van het Europese treinbeïnvloedingssysteem ERTMS gaat Nederland in totaal 4,9 miljard euro kosten. Dat heeft de Europese Rekenkamer vastgesteld in een rapport. 

Volgens de Rekenkamer was de invoering van ERTMS destijds een strategische politieke keuze en is gestart zonder raming van de totale kosten en een adequate planning. Dit heeft nu tot gevolg dat veel infrastructuurbeheerders en vervoerders aarzelen om te investeren in het systeem vanwege het gebrek aan een individuele businesscase.

 De commissie moet volgens de Europese Rekenkamer samen met ieder lidstaat een sluitende businesscase maken.

“Nederland heeft 2,36 miljard euro vrijgemaakt voor de uitrol van het ERTMS op de belangrijkste spoortrajecten. Maar de kosten van de uitrol van het systeem op het volledige Nederlandse railnetwerk zal uitkomen op 4,9 miljard euro”, meldt een woordvoerder van de Europese Rekenkamer desgevraagd.

De Europese Rekenkamer verwacht dat de totale kosten van de uitrol van ERTMS in Europa kunnen oplopen tot 190 miljard euro. Vanwege de hoge kosten en de terughoudendheid van lidstaten in de uitrol zou het risico ontstaan dat de streefdoelen voor de invoering van het systeem in 2030 niet worden behaald. Ook dreigt het een van de belangrijkste beleidsdoelstellingen van de Europese Commissie niet te worden bereikt: het verwezenlijken van één Europese spoorwegruimte.

Lappendeken

Europarlementariër Wim van de Camp (CDA/EVP): “De investeringen zijn absoluut onderschat door de Europese Commissie en door ERA. De nationale lidstaten nemen mede daardoor niet hun verantwoordelijkheid. Wij onderscheiden bij ERTMS vier invoeringsniveaus. Nederland en Denemarken kunnen zo door naar Level 4, maar veel andere lidstaten hebben nog lagere niveaus. De Europese Rekenkamer zegt terecht dat het daardoor een lappendeken is.”

“Persoonlijk denk ik dat er geen weg meer terug is. Als we zaken hightech willen regelen, dan moeten we doorgaan met ERTMS. Je ziet vaak bij de Europese Commissie veel enthousiasme voor de invoering van een systeem. Als het om de daadwerkelijke implementatie en uitrol gaat, dan blijft de Commissie achter. Ik ga voorstellen om dit in de Transportcommissie van het Europees Parlement te bespreken, zodat dit hoog op de agenda komt te staan.”

Kernnetwerk-corridors

Voor het onderzoek bezocht de Europese Rekenkamer de zes lidstaten Denemarken, Duitsland, Spanje, Italië, Nederland en Polen. Samen dekken deze lidstaten delen van alle negen kernnetwerk-corridors waar ERTMS voor 2030 volledig moet zijn ingevoerd. 

De Rekenkamer stelt op basis van dit onderzoek dat het Europese systeem op fragmentarische wijze is ingevoerd en daardoor veel trajecten niet met elkaar verbonden zijn. Het gebrek aan compatibiliteit van ERTMS-apparatuur is het gevolg van het feit dat de spoorwegsector op maat gemaakte oplossingen levert die zijn aangepast aan de specifieke eisen van elke lidstaat.

(Tekst loopt door onder afbeelding)

Uitrol ERTMS, bron: Europese Commissie

Bron: Europese Commissie

Uitrol ERTMS

Denemarken is het eerste land dat heeft gekozen om ERTMS volledig op het spoor uit te rollen, zonder daarbij terug te vallen op het nationale signaleringssysteem (green field). Het land koos daarvoor, omdat het oude beveiligingssysteem in 2020 het einde van de levensduur zou bereiken.

De overige bezochte lidstaten hebben ervoor gekozen om het ERTMS te gebruiken als aanvullend software gebaseerd systeem voor hun nationale signaleringssystemen (brown field). Nederland kiest er bijvoorbeeld voor om de belangrijkste spoortrajecten met ERTMS uit te rusten, waardoor het huidige beveiligingssysteem ATB nog op een aantal spoorlijnen behouden zal blijven. Mogelijk wordt er in een later stadium nog gekozen om deze trajecten alsnog met ERTMS uit te rusten.

Nationale spoorbeveiligingssysteem

Duitsland staat volgens de Rekenkamer niet te springen om ERTMS uit te rollen, omdat het land op dit moment twee goed presterende beveiligingssystemen heeft: LZB en het PZB. Deze systemen gaan nog bijna vijftien jaar mee. Het achterblijven van Duitsland met de invoering van ERTMS heeft negatieve gevolgen voor Nederland, omdat via Duitsland veel goederenvervoer vanuit de Nederlandse haven wordt afgewikkeld.

Van de Camp: “Duitsland is een gevaarlijke sneeuwbal. De Betuweroute in Nederland die uitgerust is met ERTMS is super modern. De aanleg van het Duitse deel is niet eerder klaar dan 2022 en dit heeft een negatieve impact op het Nederlandse spoorgoederenvervoer.” Het project betreft de aanleg van een derde spoor vanaf Oberhausen centraal station via Emmerich tot aan de grens tussen Duitsland en Nederland. De spoorlijn wordt 73 kilometer lang en wordt uitgerust met ERTMS.

In enkele gevallen leidde een gebrek aan coördinatie tot tegenvallers bij de implementatie van ERTMS. Zo kocht Polen rollend materieel dat is uitgerust met ERTMS, maar werkt dit materieel slechts op 218 kilometer spoor van de 3.763 kilometer aan Poolse kernnetwerkcorridors. Daarnaast kunnen de treinen slechts op 89 kilometer van de 218 kilometer spoor met 200 kilometer per uur rijden. Verder beperkt in Italië het gebruik van ERTMS zich nog slechts tot hogesnelheidslijnen.

Financiering

De EU-financiering voor het ERTMS vertegenwoordigt slechts een beperkt percentage van de totale kosten van de invoering. Het grootste deel van de financiering daardoor moet uit andere bronnen komen. Omdat er geen zicht is op het totaalplaatje van de kosten (de kosten van de volledige implementatie, onderhoud van treinen en infra en software-upgrades van de systemen) zijn infrastructuurmanagers en vervoerders terughoudend om te investeren.

Een van de geëvalueerde projecten in Nederland betrof de uitrusting van verschillende multisysteem-locomotieven voor het goederenvervoer met Baseline 2.3.0d. De kosten van de aanpassing, inclusief verplichte upgrades, kwamen uit op tussen de 663.000 en 970.000 euro per locomotief. Zodra Baseline 3 ingevoerd wordt, zal er naar verwachting nog een verplichte upgrade moeten worden uitgevoerd.

Nieuwe locomotieven of treinstellen moeten worden uitgerust met ERTMS, ongeacht of zij op lijnen rijden die zijn uitgerust met ERTMS. De gemiddelde kosten van de ERTMS-installatie aan boord van de trein worden door spoorwegondernemingen in de bezochte lidstaten geschat op ongeveer drie ton.

Aanbevelingen

De Europese Rekenkamer doet diverse aanbevelingen in het rapport om de uitrol van ERTMS tot een goed einde te brengen. De Rekenkamer stelt dat de Europese Commissie en de lidstaten de totale kosten van de invoering van het systeem (zowel baan- als treinapparatuur) per lidstaat moeten analyseren. Daarbij moet rekening gehouden worden met een tijdshorizon van dertig tot vijftig jaar. Dit moet voor eind 2018 gebeuren.

Verder adviseert de Rekenkamer de Commissie om gecoördineerde en wettelijk bindende streefdoelen met de lidstaten af te spreken voor het definitief uitschakelen van de nationale beveiligingssystemen. Hiermee moet worden voorkomen dat ERTMS slechts een aanvullend systeem wordt.

Daarnaast dient samen met de leveranciers van ERTMS financiële mechanismen te worden onderzoek die de individuele businesscases ondersteunt voor de invoering van ERTMS, los van de EU-begroting. De Rekenkamer zegt te verwachten dat technologische ontwikkelingen en schaalvergroting in de toekomst leiden tot een daling van de totale kosten van de invoering van het ERTMS.

 Verder ligt er een rol weggelegd voor de European Railway Agency om samen met de commissie en de toeleveringsindustrie een stappenplan te maken voor gestandaardiseerde treinapparatuur die op alle ERTMS-lijnen werkt.

Successen ERTMS

ERTMS heeft al diverse successen opgeleverd voor infrastructuurmanagers en spoorvervoerders, blijkt uit het rapport. In Spanje heeft ERTMS voordelen opgeleverd op het gebied van snelheid en capaciteit. Op diverse trajecten kunnen treinen met snelheden van 300 kilometer per uur rijden in plaats van 200 kilometer. Dit geldt met name voor voorstedelijke spoorlijnen voor het reizigersvervoer in Madrid en Barcelona.

Verder valt het op dat ERTMS ook in andere landen buiten de EU wordt ingevoerd, doorgaans zonder EU-financiering. Zwitserland is een ambitieus investeringsplan voor ERTMS gestart om de capaciteit en de snelheid van treinen te verhogen op de drukste delen van het nationale spoorwegnet. Doordat de 45 kilometer lange spoorlijn tussen Mattstetten en Rothrist met ERTMS is uitgerust, is de reistijd tussen Zürich en Bern met 15 minuten verkort (van 70 minuten tot minder dan een uur). Daarnaast zijn de volgafstanden tussen treinen teruggebracht tot 110 seconden en de snelheden verhoogd tot 200 kilometer per uur.

Lees ook:

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is de vaste journalist van SpoorPro en hoofdredacteur van de vakwebsites van ProMedia Group.

4 reacties op “Europese Rekenkamer: volledige uitrol ERTMS kost Nederland 5 miljard”

Arco Sierts|05.10.17|14:16

Het misleidende aan dit soort berekeningen is dat het qua kosten bijna volledig technische vervanging van infrabeveiliging betreft (interlocking, detectie, wisselsturing etc). ERTMS is ten principale alleen de baan-trein-overdracht oftewel de treinbeinvloeding, en is slechts een fractie van de totale kosten.

Door alles op 1 hoop te vegen en het allemaal ‘ERTMS-beveiliging’ te noemen, komen de vervangingskosten van allang afgeschreven relaisbeveiliging en spoorstroomlopen bij ERTMS terecht.

Arco Sierts|05.10.17|14:30

Verder kan iedereen snappen dat eerdere bedragen van rond de 9 ton per loc ronduit idioot zijn, en alles te maken hebben met torenhoge initiele ontwikkelingskosten. Ook bedragen van 3 ton per loc zijn nog steeds ronduit absurd. Een halve ton lijkt mij de absolute max, maar zelfs dan vind ik het eerlijk gezegd nog steeds veel geld voor in essentie een setje industriele electronica. De industrie moet ophouden met ERTMS uit de markt te prijzen. En anders moeten we maar gewoon gaan shoppen in China.

Wim Bouterse|05.10.17|15:48

ERTMS is door alle! (dus ook NL) ministers aanvaard als de nieuwe EU standaard voor een samenhangend spoorwegsysteem over de grenzen heen. Prachtig.
Maar het nationalisme sluipt hier toch weer in.
Dat spoorsysteem wordt nog steeds ten onrechte door afwijkende nationale regelingen ondermijnd. Maar dit is geen exclusief nationale zaak meer.
Stel je eens voor dat elke provincie een eigen vetorecht had over de treinbeveiliging? Er zou al snel geen trein meer rijden in Nederland…

Arco Sierts|07.10.17|22:17

Hallo Wim, volgens mij is het geen nationalisme, maar gaat het om de bizar hoge bouwkosten. Ik bedoel: 5 miljard voor heel NL, dat gaat echt helemaal nergens meer over. Zijn we het spoor met goud, zilver en diamanten aan het beleggen ofzo? Wie is hier opzichtig z’n zakken aan het vullen? ERTMS dient voor het spoorvervoer een winstgevende investering te zijn. Zoniet: verzin maar wat beters.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.