Thalys, ERTMS, foto: INEA, Europese Commissie

‘Nederlandse spoor juist onveiliger door ERTMS-invoering’

De uitrol van het Europese beveiligingssysteem ERTMS zal, zoals die nu gepland staat, het Nederlandse spoorsysteem juist onveiliger maken. Deze verwachting zal ingenieur en onafhankelijk spooradviseur Arco Sierts donderdag uitspreken tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer. Het kabinet wil dat in 2030 de drukst bereden spoorlijnen met ERTMS zijn uitgerust. De spoorexpert denkt dat de veiligheidsproblemen zich daardoor naar de locaties zullen verplaatsen waar het geavanceeerde systeem niet is geïnstalleerd.

“Als een belangrijk deel van het spoor is voorzien van ETCS Level 2, dan komen machinisten in een comfortabele positie terecht. Daardoor zullen zij minder alert zijn op de overige spoortrajecten”, zegt Sierts. Daardoor zullen de rood sein-passages op de andere locaties mogelijk toenemen.

Sierts: “Het valt machinisten niet te verwijten dat ze na verloop van tijd door gewenning aan ERTMS op een aantal punten minder alert zijn. Datzelfde is ook gebeurd toen we in Nederland gebruik gingen maken van ATB en ATB Nieuwe Generatie. Bij een grootschalige overgang naar een alles beveiligend systeem ontstaat er bij machinisten gaandeweg een andere risicobeleving en bijbehorend rijgedrag. Ook bij automobilisten en piloten zie je dit verschijnsel. In de wetenschap is dit effect bekend als de Risico Homeostase Theorie.”

ERTMS

Bij de huidige geplande invoering van ERTMS krijgen treinen speciale apparatuur aan boord die automatisch met de machinist, het spoor en de verkeersleiding communiceert. Het systeem geeft via een scherm aan de machinist aan hoe hard hij op een bepaald traject mag rijden en wanneer hij bijvoorbeeld zijn snelheid omlaag moet brengen. Als hij niet op tijd remt, dan grijpt het systeem automatisch in en wordt de trein zo nodig tot stilstand gebracht.

Bij het huidige treinbeveiligingssysteem ATB Vv wordt er niet op zo’n uitgebreide manier met de trein gecommuniceerd als met ERTMS. Sierts vreest daarom dat als machinisten eenmaal zijn gewend raken aan het nieuwe geavanceerde Europese systeem, dat het vakmanschap sluipenderwijs wordt aangetast en dat er substantieel meer fouten zullen worden gemaakt op de klassieke spoortrajecten met ATB Vv. “Dan krijg je dezelfde situatie als bij Hattemerbroek, in Herfte en in het Spaanse Santiago Compostela”, aldus de spoorexpert.

STS-passages

Een stoptrein van Arriva maakte in december 2012 een STS-passage bij knooppunt Herfte, vlakbij Zwolle. Door zeer hard remmen kon ternauwernood een botsing met de Intercity Groningen-Zwolle worden voorkomen. Een machinist van NS kreeg begin dit jaar een boete opgelegd vanwege een rood sein-passage bij knooppunt Hattemerbroek. De trein was op weg van Lelystad naar Zwolle en botste ook bijna met een andere trein. Uit het onderzoek van ILT bleek dat de ATB Vv ter plaatse niet werkte. “En uitgerekend op deze plaatsen gaat men geen ERTMS installeren. Dat is vragen om moeilijkheden”, zo waarschuwt Sierts.

In Santiago de Compostela ontspoorde vorig jaar een hogesnelheidstrein in een gevaarlijke, scherpe bocht vlak voor het station van de Spaanse stad. Het spoor waar de trein over reed is voor het grootste deel beveiligd door het Europese beveiligingssysteem ERTMS. Vlak voor de plek van het ongeluk neemt het Spaanse beveiligingssysteem ASFA het over.

Protectie

Sierts adviseert de Tweede Kamer donderdag om ETCS Level 2 als eerste stap op een andere manier toe te passen. In plaats van dat het beveiligingssysteem in het geheel wordt vervangen, stelt hij om als eerste stap landelijk alleen de protectiefunctie in te voeren. Daarmee kan volgens Sierts binnen vijf jaar de veiligheid op het volledige Nederlandse spoor  op ETCS-niveau 2 worden gebracht tegen een fractie van de kosten.

Sierts: “ETCS heeft twee kernfuncties: cabinesignalering en protectie. De cabinesignalering verschaft de machinist informatie en vervangt de klassieke baanseinen. De protectiefunctie zorgt ervoor dat als een machinist een veiligheidsfout maakt, dat het systeem automatisch ingrijpt.”

Nul vermijdbare STS-passages

“Het voordeel van het versneld uitrollen van alleen de protectiefunctie is dat je vele malen sneller en goedkoper landelijk resultaat boekt en daarvoor geen volledig nieuw beveiligingssysteem hoeft te installeren. Dat kost miljarden en duurt veel te lang. Wat we concreet doen is ERTMS niet direct uitrollen als een allesvervangend systeem. Eerst zorgen we ervoor dat de tekortkomingen van ATB landelijk geëlimineerd worden met ERTMS-componenten. Dat is de veiligheidsbasis die we nodig hebben voor de volgende migratiestap”, zegt de ingenieur.

“In België en Zwitserland doet men dit ook, maar dan met Level 1-techniek. Nederland heeft echter behoefte aan Level 2 en dus kiezen wij die techniek als basis. Deze aanpak zal vanaf 2019 tot nul vermijdbare rood sein-passages leiden. Daarnaast zal het makkelijker zijn om eerder 160 kilometer per uur te rijden en een energiebesparende Groene-Golf-besturing te introduceren”, zo vervolgt hij.

Hoorzitting

Sierts verwacht dat ETCS-protectie in de door hem voorgestelde vorm gerealiseerd kan worden met tien procent van het geplande budget. Het kabinet heeft tot en met 2028 2,5 miljard euro gereserveerd voor de inbouw en het onderhoud van het Europese beveiligingssysteem.

Hij gaat zijn advies donderdag toelichten tijdens een hoorzitting over ERTMS in de Tweede Kamer. Daarbij komen van 10.00 tot 14.15 uur diverse spoorexperts aan het woord. Houd de website van SpoorPro.nl in de gaten voor het verslag hiervan.

Marieke van Gompel

Lees ook:

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en hoofdredacteur van de Bredase vestiging van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.