Een tram van de Uithoflijn wordt getest, Twitter @pvermeu2

‘Label duurste tramlijn ter wereld blijft kleven aan Uithoflijn’

De aanleg van de Utrechtse Uithoflijn pakte weliswaar 60 miljoen euro duurder uit dan begroot, maar is zeker niet de duurste tramlijn ter wereld, zoals vaak wordt beweerd. ‘Pro-actief communiceren over zaken als kostenoverschrijdingen is een van de lessen die we hebben geleerd bij de aanleg van de Uithoflijn”, zegt oud-projectdirecteur Martijn Donders.

De senior-projectmanager bij Mott MacDonald stond jarenlang aan het hoofd van het projectbureau van de Uithoflijn. Eind 2019 reden de eerste trams over de nieuwe tramlijn, waarna het projectbureau afgelopen zomer kon worden opgeheven. Tijdens een webinar van ingenieursvereniging KIVI blikte Donders terug op het project dat de boeken in ging als een hoofdpijndossier. Ruim 140 mensen logden in om mee te kijken en luisteren naar het antwoord op de vraag: wat hebben we er van geleerd?

Veel raakvlakprojecten

De uitdaging bij de aanleg van de Uithoflijn was vooral dat het traject dwars door het nieuwe stationsgebied van Utrecht loopt. Dit lag tijdens de bouw van de tramverbinding helemaal overhoop. Daardoor liet het project zich lastig inpassen en was veel fasering nodig. Hierbij liepen de belangen van de verschillende partijen die aan het werk waren in het stationsgebied, volgens Donders soms mijlenver uiteen.

“De aannemer van de gebouwen in het stationsgebied wilde bijvoorbeeld zo laat mogelijk spanning op de bovenleiding, maar wij juist zo snel mogelijk, zodat we konden gaan testen. Bij het Centraal Station is er een gebouw op de tramhalte gebouwd. Daar hebben we tijdens de aanleg van de lijn veel last van gehad. Om op een gegeven moment toch te kunnen testen, is er een tram per dieplader naar het gebied aan de achterkant van het station gebracht. Zo konden we daar toch testritten maken zonder door het station te hoeven rijden en daar de werkzaamheden te hinderen. De remise waar de tram vandaan komt ligt aan de andere kant van het station.”

Interferentie

Bij de aanleg van de Uithoflijn was er sprake van meer dan honderd raakvlakprojecten, daarnaast zaten er een aantal directieleveringen (door de opdrachtgever zelf ingebrachte bouwmaterialen in het werk) in. Onder meer van de spoorbeveiliging en een overweg. Kortom een hoofdpijndossier. Alsof de problemen bij het Centraal Station nog niet genoeg waren, moest het project aan het andere einde van het traject, een oplossing zien te vinden voor interferentie met medische apparatuur. De tram en zijn stroomvoorziening zorgen voor trillingen en storende magnetische straling waar de apparatuur in de ziekenhuizen en universiteit op de Uithof gevoelig voor zijn. “Vooraf was min of meer tussen neus en lippen gemeld dat interferentie op de Uithof een ‘dingetje’ zou kunnen worden. Uiteindelijk bleken er meer dan veertig locaties op de Uithof te zijn met apparaten die hinder hebben van de tram en de stroomvoorziening.”

Het gaat hier onder meer om MRI-scanners, bestralingsapparatuur en een apparaat om moleculen te wegen op de universiteit. “In dit soort gevallen geldt het principe: de veroorzaker betaalt. De apparatuur en de partijen die er mee werken, waren er al toen wij aan dit project begonnen. Later kwam het RIVM naar ons toe met soortgelijke problemen. Maar hier was het verschil dat zij later gingen bouwen dan wij en dus zelf een oplossing moesten vinden door het gebouw aan te passen. Voor de ziekenhuizen en universiteit hebben we de baan uiteindelijk zestien meter verlegd en een sectionering aangebracht in de stroomvoorziening. Hiervoor ontwikkeld de TU Delft een gepatenteerd systeem. De trillingen hebben we opgelost door de baan in een rubberen massa te leggen.”

Lessen

De Uithoflijn ging uiteindelijk anderhalf jaar later in exploitatie dan gepland. Onder meer de overweg zorgde voor problemen en daarnaast moest de fietsenstalling op het Centraal Station eerst klaar zijn. De wanden van deze stalling, de grootste van Europa, zijn namelijk ook gelijk de wand van de tramhalte. De stalling zelf was ook een randvoorwaardelijk project dat op zijn beurt weer afhankelijk was van een aantal factoren. “Door toezegging die de gemeente had gedaan aan ondernemers op Hoog Catharijne, moest de zogenaamde ‘Patatstraat’, waar de fietsenstalling moest komen, zo lang mogelijk open blijven. Het zorgde er voor dat de bouw van de stalling laat begon en wij dus ook later aan het werk konden bij de tramhalte.”

Dan de kosten. De Uithoflijn kreeg door verschillende berichten in de landelijke media al snel de naam de duurste tramlijn ter wereld te zijn. “Dat is het niet. Onder meer in Groot-Brittannië en in Canada zijn projecten bekend die veel duurder uitpakten. Het oorspronkelijke budget was 425,2 miljoen euro. Dat is overschreden met 60 miljoen euro. Uiteindelijk heeft de lijn dus 486 miljoen euro gekost. Slechts de helft daarvan is te beschouwen als een daadwerkelijke overschrijding. Er bleek in de begroting namelijk geen rekening gehouden te zijn met de opleiding van personeel om er mee te werken. Een van de lessen is dus dat je niet alleen moet uitgaan van de oplevering van goed functionerende infra en materieel, maar van een compleet werkend vervoerssysteem.”

Hoge waardering

Na de oplevering bleek het met de werking van de Uithoflijn wel goed te zitten. In de eerste maand dat de tram reed, zaten er al 10 procent meer reizigers in dan in de bus die voorheen op dit traject reed. Reizigers waardeerden de tram met een 8,1 en ook het personeel was volgens Donders tevreden. “Het ging heel goed, maar toen kwam corona. Daardoor zitten nu op 30 procent van de reizigerscapaciteit die de lijn aankan. De universiteit en hogeschool zijn dicht, maar we hebben nog wel de reizigers die van en naar de ziekenhuizen gaan.”

Communicatie bleek ook een leerpunt. Onder meer door alle betrokken partijen aan bod te laten komen en dit systematisch aan te pakken in een overlegstructuur. “Pro-actief communiceren voorkomt ook veel problemen. Wij liepen nu vaak achter de feiten aan. Het label van de Uithoflijn de duurste tramlijn ter wereld te zijn is daar een goed voorbeeld van. Dat heeft ons lang achtervolgd omdat landelijke media dat heel makkelijk van elkaar overnemen en online heel lang blijft rondzoemen. Uiteindelijk verscheen vorige week pas de eerste publicatie waarin dat hardnekkige gerucht werd ontkracht.”

Lees ook:

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

3 reacties op “‘Label duurste tramlijn ter wereld blijft kleven aan Uithoflijn’”

Marc Busio|15.02.21|11:54

De forse kostenoverschrijding heeft zijn nut bewezen: stadsbesturen denken nu wel twee keer na voordat ze een nieuwe tramlijn gaan aanleggen. In plaats daarvan gaan ze veilige, brede fietspaden aanleggen en grote, moderne stallingen bouwen, want de fiets is pas echt het vervoermiddel waarmee de afstand tot het treinstation het beste overbrugd kan worden: goedkoop, snel en milieuvriendelijk.

Erland Tegelberg|15.02.21|13:48

Bijzonder. In de webinar werd aangetoond dat de Uithoflijn niet de duurste tramlijn ter wereld is, en dat het met de forse kostenoverschrijding ook wel genuanceerd kan worden. En dan een reactie die de onwaarheid over de kosten gebruikt om iets heel anders (ook loffelijk doel trouwens) te promoten?

Pat Rick|19.02.21|16:59

Het oorspronkelijke budget was niet 425 miljoen Euro (dit was herijkt na vele overschrijdingen), maar 312 miljoen, dus eerder 60% overschrijding! Blamage voor projectcontrol, noemt fm.nl de Uithoflijn. Waakhonden die aan de bel trokken die werden ontslagen en zweem van belangenverstrengeling. Laat Utrecht de komende 10 jaar nooit meer een groot project doen, want het is kapitaalvernietiging. Andere steden gaan veel kosteneffectiever om met belastinggeld.

Wees moedig, voorzichtig en houd vol!

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.