lightrail in binnenstad

Hoe ADAS lightrail naar een hoger niveau kunnen helpen

De kans dat er op korte termijn volledig autonoom rijdende trams door de Nederlandse steden rollen is wellicht wat kleiner dan de komst van zelfrijdende metro’s. Toch is er veel van dezelfde techniek toe te passen op trams om bestuurders te ondersteunen om veiliger en zuiniger te rijden.

voestalpine Railpro zette de laatste ontwikkelingen op een rij tijdens een ontbijtseminar voor relaties. Onder de titel ‘Lightrail, next step’ legde Patrick van Boxstaele uit wat er mogelijk is met Advanced Driver Assistance Systems (ADAS). We kennen een aantal van deze systemen uit de auto-industrie, maar voor het OV zijn er een groot aantal specifieke aanvullingen.

De voordelen voor de verkeersveiligheid van het gebruik van systemen als dode hoek detectie en front collision warning systemen spreken voor zich. Ook voor het gebruik van Driver Status Monitoring (DSM) is wat te zeggen. Een trambestuurder die achter de knoppen zit te bellen of te slapen is immers niet bevorderlijk voor de rijveiligheid. DSM is slechts een van de mogelijkheden om het rijgedrag van trambestuurders te monitoren. Het maakt deel uit van een integraal monitoringsysteem dat bij voestalpine onder de naam GDS (Green Driving System) in de markt wordt gezet.

Standaard rijgedrag

Zoals de naam al suggereert, wordt met dit systeem vooral ingezet op zuinig rijden. Niet alleen om energie te besparen, maar ook om slijtage aan de baan en het materieel te minimaliseren. Het systeem registreert het rijgedrag van de bestuurder en vergelijkt dit met een per traject vastgesteld standaard rijgedrag. Het doel is om de bestuurder binnen de dienstregeling zo zuinig mogelijk te laten rijden. Om een negatieve associatie bij bestuurders zo veel mogelijk te voorkomen kunnen zij punten scoren door zo dicht mogelijk bij het ideale rijgedrag te komen. Bestuurders worden vooraf getraind om goed met het systeem te werken en ze bekend te maken met het systeem dat werkt met incentives en penalties.

Via het aan de trams gekoppelde webplatform is te achterhalen wie waar te hard door een bocht gaat, te snel optrekt of juist te langzaam om de gewenste punctualiteit te halen. Bij echte excessen gaan alarmen af in zowel het voertuig als op het platform. Zuinig rijden betekent ook het juiste materieel inzetten op het juiste moment en plaats. Een gekoppeld passenger management systeem registreert met een teller per halte en per stop hoeveel reizigers er in- en uitstappen. Zo is te zien of het ingezette materieel past bij de vraag. Te veel passagiers in een tram hebben immers een enorme impact op de belasting van het materieel, maar ook op de veiligheid. Met het systeem is een triggerline in te stellen. Wanneer het aantal reizigers boven het ingestelde maximum uitstijgt, gaat een alarm af.

Rijveiligheid

Naast het sparen van energie en materieel is rijveiligheid ook een belangrijk onderdeel van het platform. Video en sensor observatie zorgen volgens Van Boxstaele voor lagere operationele kosten. Al is het alleen al dankzij de bewijslast die wordt verzameld door het documentatiesysteem. “95 procent van de ongevallen wordt veroorzaakt door menselijke factoren. Daarnaast wordt nog eens 80 procent van de ongevallen waarbij een persoon de oorzaak was veroorzaakt doordat deze persoon in de drie seconden voordat het ongeval plaatsvond was afgeleid.Wanneer een systeem deze persoon 4,5 seconden eerder waarschuwt kun je veel ongevallen voorkomen.”

Waar het systeem verder bij helpt is openbare veiligheid. Bijvoorbeeld om vandalisme, terrorisme of agressie tegen personeel te detecteren of te registreren. Door middel van camera’s zijn zowel personen als bagage te monitoren. Is het voertuig helemaal leeg na de laatste stop bijvoorbeeld. Gezichtsherkenning met camera’s is mogelijk en het automatisch delen met overheidsdiensten ook. “In Azië wordt al op bescheiden schaal van deze techniek gebruik gemaakt, maar in Nederland zijn de mogelijkheden beperkt in verband met strengere privacy wetgeving.”

Onterechte beschuldiging

De technische mogelijkheden lijken onbeperkt en de doelstellingen zijn mooi, maar ook Boxstaele realiseert zich dat de menselijke factor niet uit het oog verloren moet worden. Dit alleen al om weerstand onder trampersoneel te overwinnen. “Erg belangrijk is dat naast de privacy van de reizigers ook die van het personeel gewaarborgd is. Driver Status Monitoring filmt weliswaar de trambestuurder, maar dat betekent niet dat er de hele dag iemand achter een beeldscherm in de gaten zit te houden wat hij doet. Videobeelden worden alleen bekeken wanneer er discussie is bij calamiteiten. Voor de rest, ziet de degene die naar het platform kijkt alleen de ruwe data, de cijfers die het systeem toekent aan wat het ziet. Bestuurders zien op termijn ook de voordelen in van een systeem als dit. Bijvoorbeeld omdat ze dankzij goede monitoring en registratie niet meer ten onrechte kunnen worden beschuldigd.”

Tijdens het ontbijtseminar, waar circa 50 bezoekers op afkwamen, werd een breed spectrum aan onderwerpen behandeld dat direct of indirect te maken heeft met lightrail. Railsmeersystemen leveren bijvoorbeeld geen directe bijdrage aan de rijveiligheid, openbare veiligheid of energieverbruik, maar kunnen wel geluidsoverlast voor omwonenden van een trambaan voorkomen en het slijtageproces beïnvloeden. Jan Hütker van de Duitse leverancier van railsmeersystemen Moklansa reisde af naar Hilversum om meer te vertellen over het bestrijden van geluid bij wiel-railcontact. Door het toegenomen gewicht van het materieel, intensiever gebruik en langere treinstellen, nemen ook de klachten over geluid toe.

Piepen in bogen

Volgens Hütker gaat bij slijtage 1/3 van de kosten naar de wielen en 2/3 naar het verhelpen van railslijtage. Naast een opsomming van de verschillende smeersystemen en hun voor en nadelen, ging Hütker dieper in op het onderscheid tussen geluiden die een tram kan veroorzaken. Vooral het piepen van wielen in bogen is volgens Hütker goed te voorkomen met een smeersysteem in de baan. “Het moet wel exact op de goede plek staan en de juiste hoeveelheid smeermiddel afgeven. Goed onderzoek vooraf is daarom essentieel.”

De ochtend werd afgesloten met een presentatie van Koen Melis van de startup Castlab. Het jonge bedrijf won begin dit jaar een Innovatie Award tijdens RailTech 2019 in Utrecht. Castlab produceert op aanvraag lastig of niet meer te verkrijgen onderdelen. Het bedrijf zet hiervoor een combinatie in van eeuwenoude en hypermoderne technieken. SpoorPro bracht eerder dit jaar een bezoek aan Castlab.

Lees ook:

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.