Virgin Trains: pas luchtvaartmodel toe op lange afstandstreinen

Als het aan de Britse vervoerder Virgin Trains ligt, schakelt de spoorsector over op een model waarbij reizigers op dezelfde manier hun treinreis boeken als een vliegticket. Verder zou de exploitatie van spoortrajecten in pakketten geveild moeten worden. De ticketprijzen kunnen zo drastisch omlaag en de marktwerking neemt toe, is de overtuiging van Virgin. Werkt dit ook in Nederland?

Ondanks dat nog niet zeker is of Virgin Trains volgend jaar nog actief is op de Europese spoormarkt, besloot het bedrijf toch naar buiten te treden met zijn toekomstvisie op de spoorbranche. Virgin Trains en joint venture partner Stagecoach brachten onlangs hun eigen toekomst in de sector in gevaar door zich te laten diskwalificeren voor de veiling van enkele Britse spoorconcessies. De bedrijven hadden zich niet aan de inschrijfprocedure gehouden.

In de geschetste plannen stelt Virgin Trains een radicale koerswijziging voor waarbij het reizen met de trein voor de langere trajecten volgens dezelfde principes gaat gebeuren als het nemen van een vliegtuig. Onder meer door te werken met tijdvakken op een traject en het oprichten van een centrale onafhankelijke toezichthouder.

Tijdvakken

Het huidige franchise-model in het Verenigd Koninkrijk, maar dat ook in andere landen wordt toegepast, zou wat Virgin betreft vervangen moeten worden door een model waarbij vervoerders via veilingen een bod kunnen uitbrengen op bepaalde trajecten of zelfs delen van een dienstregeling op een traject. Vergelijkbaar met de start- en landingsrechten of timeslots waar op luchthavens mee gewerkt wordt. Deze trajecten en ritten zouden als bundel aangeboden moeten worden. Deze constructie maakt het volgens Virgin Trains mogelijk dat meerdere vervoerders de markt voor lange afstandsreizen via het spoor gaan bedienen. Dit zou voor meer marktwerking, betere dienstverlening en lagere tarieven moeten zorgen.

“Voor de stoptreinen in Nederland is daar wel wat voor te zeggen”, vindt Arriën Kruyt, bestuurslid van de European Passenger Federation. “Maar het Nederlandse intercitynet zou ik niet opknippen en veilen aan verschillende vervoerders. Versnippering van de intercity-dienstregeling over verschillende vervoerders levert denk ik geen voordelen op. Maar je merkt wel dat NS de stoptreinen verwaarloost. Minder stops terwijl de meeste verplaatsingen in Nederland 25 kilometer en minder zijn. Het regionaal aanbesteden van deze treinen zou er bijvoorbeeld voor kunnen zorgen dat ze beter aansluiten op bus en tram en andere OV-vormen. In Duitsland wordt het zo gedaan en daar werkt het perfect.”

Schatkist

In aanvulling op het eenmalige bedrag dat voor de trajecten en ritten betaald wordt bij de veiling, stelt Virgin voor dat vervoerders de overheid een percentage van hun winst op die trajecten en ritten afdragen. Daarbij zijn volgens de Britse vervoerder twee opties mogelijk. In het ene scenario verkoopt de overheid de tijdvakken tegen een vaste prijs en in het andere ligt het winstpercentage vast. De markt zou daarbij zelf moeten bepalen welk deel vast komt te liggen.

Verder zouden vervoerders vrij moeten zijn om een rit beschikbaar te stellen aan andere vervoerders of deze te verkopen. Waarbij de eerder genoemde centrale toezichthouder een verzoek kan toestaan of afwijzen om stops toe te voegen of te schrappen binnen een traject. Tijdvakken voor weinig gebruikte treinen kunnen gebundeld worden met populaire diensten om kruissubsidie mogelijk te maken. “Dit bezorgt de schatkist minder inkomsten, maar moet gezien worden als een soort subsidie voor deze ritten”, vindt Virgin.

Volgens de vervoerder is deze manier van werken een goed alternatief voor treinen die weinig reizigers trekken en nu worden aangeboden door een vervoerder in eigendom van, of gesubsidieerd door de overheid. Dit model lost volgens Virgin Trains het probleem op van franchisenemers die in de problemen komen, doordat ze vaste vergoedingen aan de overheid niet kunnen betalen wanneer ze verlies maken op een traject.

Verplicht reserveren

Een tweede drastische maatregel die Virgin voorstelt is, door net als in de luchtvaart over te stappen op gereserveerde treinen en plaatsen. De ticketprijs zou daarbij gebaseerd moeten zijn op de vraag. Daarbij gaat de prijs omhoog naarmate de trein voller wordt. Wel met het voorbehoud dat er op een vast moment een maximale prijs wordt bereikt die voor alle treinen op hetzelfde traject gelijk is, zonder verschil tussen pieken of dalen in de bezetting.

Virgin Rail

Reizigers die moeten staan in een trein, gaan met dit systeem tot het verleden behoren, verwacht Virgin. “Reizigers moeten vooraf een stoel reserveren, in plaats van op de bonnefooi een perron op te lopen voor een willekeurige trein. Het wisselen van reservering kan wel op het laatste moment, maar reizigers kunnen slechts één reservering tegelijk aanhouden.

“Ik snap dat Virgin dit voorstelt”, zegt Kruyt. “Zij exploiteren immers de lange trajecten dwars door het Verenigd Koninkrijk, maar in Nederland zou ik er tegen zijn. Oorspronkelijk was het idee om met de Fyra ook alleen met gereserveerde plaatsen te werken. Het boeken van een reis met de intercity is voor zakelijk vervoer in Nederland echt niet geschikt. Je wilt wanneer een afspraak uitloopt, zonder gedoe een trein later kunnen pakken. Voor toeristen is het wat anders, maar de kracht van het Nederlandse intercitynet is juist de hoge frequentie. Dat voordeel doe je teniet door reserveringen in te voeren. Voor vrijwel alle internationale treinen moet je al reserveren en wordt er gewerkt met gedifferentieerde tarieven. In die zin stelt Virgin niets nieuws voor.”

Nederlands/Europees model

Volgens Wijnand Veeneman, hoofddocent en onderzoeker vervoer aan de TU Delft is reserveren op de langere afstanden, zoals Virgin voorstelt wel een heel logische stap. “Dat lijkt me prima. Net als met vliegtuigen kun je dan jaarlijks schuiven met het aantal ritten. Voor de Engelse situatie een logische volgende stap, aansluitend bij de problemen die ze daar ervaren.”

Veel van de door Virgin genoemde problemen zijn er volgens Veeneman in Nederland niet. “Het ontbreken van de chaos met kaartjes waar ze in Groot-Brittanië wel mee kampen bijvoorbeeld. En ook de situatie is daar anders dan hier met veelal vervoer op de korte afstand met hoge frequenties. Reserveren is dan veel minder logisch. Interessant genoeg komt de situatie die Virgin nastreeft best in de buurt van het Europese internationale verkeer. Je zou kunnen zeggen dat wat Virgin wil voor de Engelse lange afstand in Nederland al bestaat voor bijvoorbeeld Eurostar en Thalys. Die voorbeelden laten ook gelijk zien dat dan de problemen niet opgelost zijn, maar er weer andere voor in de plaats komen.”

Forensen

Ondanks dat Virgin Trains gelooft in een luchtvaartmodel voor de lange trajecten, erkent de vervoerder wel dat er een andere aanpak nodig is voor de korte afstanden. “Naadloze functionaliteiten zijn hier belangrijker dan innovatieve hoogstandjes en reizigersbeleving van een hoog niveau. Forensen waarderen juist de mogelijkheid om de eerstvolgende trein te nemen als ze klaar zijn met hun werk.” Virgin heeft hiervoor twee oplossingen in petto: een managementcontract met de overheid waarbij de laatste het omzetrisico dekt of een publiek-privaat partnerschap dat voor een deel op hetzelfde neerkomt.

Lees ook:

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

2 reacties op “Virgin Trains: pas luchtvaartmodel toe op lange afstandstreinen”

Henk Angenent|13.05.19|14:18

Het NL-aanbestedingsbeleid is wel gebaseerd op het Britse, maar dit gaat toch alleen maar werken in het VK. Overigens is treinreizen daar inmiddels onbetaalbaar.
De opmerking van Arriën Kruyt dat NS de stoptreinen verwaarloost, is pertinente onzin. Zijn er niet honderden nieuwe stoptreinen aangeschaft en besteld?
Persoonlijk vind ik het vrijemarktgeleuter niets. Het spoorbedrijf moet gewoon goed werken – in het belang van de reiziger. En aangestuurd door personen/politici met verstand van zaken.

John rdam|13.05.19|15:17

NS verwaarloost de Sprintermarkt wel degelijk. Ook met nieuwe treinen blijft de dienstregeling onaantrekkelijk, vooral in de weekends en ’s avonds. Probeer bij een 30 minuten-frequentie maar eens met de Sprinter van Barendrecht naar Nieuwerkerk a.d. IJssel te reizen, of van Capelle-Schollevaar naar Zoetermeer: de overstaptijd maakt bijna de helft van de reistijd uit.
Begrijpelijk, want NS moet geld verdienen en dat lukt je niet met vervoer op korte afstanden met dure treinen met 2 man personeel.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.