ATO-testtrein Groningen

Programma ERTMS overweegt uitbreiding met regionale lijnen

De directie van het Programma ERTMS overweegt om een aantal regionale lijnen in Groningen en Friesland toe te voegen aan de scope van het programma. Dit omdat het huidige treinbeveiligingssysteem in deze gebieden toe is aan vervanging en zo investeringen kunnen worden vermeden door meteen ERTMS aan te leggen. De uitbreiding sluit ook aan op de plannen om met ATO te gaan rijden in de noordelijke provincies.

Momenteel wordt onderzocht wat de voor- en nadelen zijn van het toevoegen van ERTMS op deze regionale lijnen. Dat blijkt uit de twaalfde Voortgangsrapportage ERTMS van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat die sinds vandaag openbaar te raadplegen is. De programmadirectie geeft aan dat bij het onderzoek ook wordt gekeken of invulling kan worden gegeven aan de ambities van de concessieverlener (provincies Groningen en Fryslân) gericht op een innovatief treinnetwerk met gebruik van automatisch rijden.

Stabiele start

Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat moet in het onderzoek scherp worden gelet op de consequenties voor het programma en de samenhang met de landelijke uitrol. “Een stabiele start van de realisatie is immers van groot belang en het is de vraag in hoeverre dat te waarborgen is als in deze fase een dergelijke omvangrijke scope-toevoeging gedaan zou worden”, valt te lezen in de voortgangsrappportage.

Eerder dit jaar liet professor Rob Goverde van de TU Delft nog weten dat er volgend jaar een nieuwe specificatie van ERTMS wordt vrijgegeven, waarin ATO over ETCS is opgenomen. “Hiermee kan Automatic Train Operation Grade of Automation 2, dat machinisten ondersteunt bij het uitvoeren van de treindienst, efficiënt worden ingevoerd. Op dit moment worden de specificaties van ATO over ETCS vastgesteld. We hebben nu ERTMS Baseline 3.2. Bij de volgende Baseline zou er ook ATO in kunnen zitten”, aldus Goverde.

In de vorige rapportage maakte het ministerie nog melding van een vertraging van enkele maanden voor de start van de verschillende aanbestedingsprocedures rondom ERTMS. Dit vanwege een twintigtal door het Bureau ICT-toetsing (BIT) opgelegde verbeterpunten. Inmiddels zijn vrijwel al deze punten doorgevoerd, waaronder het optuigen van een kwaliteitssysteem. Dit door toetsing met een systems engineering methodiek in te voeren.

Aanbestedingen

De eerste grote ERTMS-aanbesteding door ProRail werd in april dit jaar gestart met het uitschrijven van de tender voor het ‘ERTMS Central Safety System’ (CSS). Dit systeem gaat in de toekomst de spoorinfrastructuur aansturen. Deze aanbesteding viel na de verslagperiode van de twaalfde voortgangsrapportage. Ook bij NS werd gewerkt aan de eerste aanbestedingen. Onder meer die voor de ombouw van de VIRM dubbeldekkers.

Verder zijn met Arriva en de provincie Limburg besprekingen gestart over wat nodig is om binnen de huidige regionale concessie de treinen van ERTMS te voorzien. Het ministerie neemt de kosten voor de regionale vervoerder op zich via de provincie Limburg.

Goederenmaterieel

De ombouw van goederenmaterieel en de gesprekken over vergoeding van de ombouwkosten verlopen minder soepel. In december vorig jaar is een aanvulling op de subsidieregeling ERTMS toegezegd voor het bouwen van acht prototypes. De onderhandelingen met de industrie over de hiervoor te sluiten contracten verlopen moeizaam, meldt het ministerie. Er zijn daarom nog geen contracten ondertekend.

Volgens de eigenaren van spoorgoederenmaterieel staan de kosten van ombouw niet verhouding tot opbrengsten en zijn deze investeringen niet terug te verdienen. Brancheorganisaties als RailGood vragen zich af waarom de ombouw van reizigersmaterieel wel volledig wordt vergoed door de overheid, maar dat voor spoorgoederenvervoer niet. Het ministerie verwacht dat verschillende eigenaren hun medewerking aan het prototype-project zullen stopzetten, of niet aan de subsidievoorwaarden kunnen voldoen.

Hybride locomotief bij Audifabriek in Ingolstadt, Duitsland

Ook eigenaren van aannemersmaterieel geven aan dat zij ondanks de aangeboden compensatie, net als de goederenvervoerders, geen positieve business case zien voor de ombouw van hun materieel. Er wordt daarom onderzocht welke alternatieven er zijn voor het volledig inbouwen van ERTMS. Ook met de eigenaren van historisch materieel wordt gekeken naar oplossingen waarbij treinen verplaatst kunnen worden zonder dat het ERTMS-systeem integraal hoeft te worden ingebouwd.

Rangeren met ERTMS

Los van de ombouw van spoorgoederenmaterieel voor lange afstanden is er nog het materieel dat enkel wordt gebruikt voor rangeerbewegingen. Zodra een baanvak voorzien wordt van ERTMS L2 ‘only’, verdwijnen de lichtseinen. Informatie over rijtoestemming en rijweg is dan zichtbaar op het display in de cabine. Bij geduwde rangeerbewegingen bedient de machinist de trein via radiobediening. Hij staat dus buiten de cabine aan de voorkant van de trein en kan daarom de display niet zien of bedienen. De programmadirectie ERTMS onderzoekt nu op welke manier de vervoerders toch efficiënt en veilig kunnen rangeren bij de uitrol van ERTMS L2 only.

Een tweede vraagstuk is dat deze rangeerbewegingen vaak worden uitgevoerd met locomotieven die om technische en economische redenen niet meer kunnen worden uitgerust met ERTMS. Voor de korte termijn onderzoekt de programmadirectie onder welke voorwaarden het mogelijk is om deze bewegingen te kunnen blijven uitvoeren met deze locomotieven. Onderdeel van dit onderzoek is het bepalen van een aanpak die er voor moet zorgen dat er moderne rangeerlocomotieven met ERTMS voor de Nederlandse markt beschikbaar komen.

Andere landen

In vergelijking met andere Europese landen ligt Nederland niet bepaald aan kop met de uitrol van ERTMS. De planning is nu dat vanaf 2026 de commerciële inzet van ERTMS op de eerste proefbaanvakken gaat plaatsvinden.  Het gaat hierbij om ERTMS level 2 dual signalling (baseline 3). Vanaf 2030 moet het systeem worden uitgerold over het hele spoor. In buurland België zijn de aanpassingen op het grenstraject Roosendaal – Essen door ProRail en Infrabel vastgelegd en ter goedkeuring voorgelegd aan de beide nationale inspecties (ILT en DVIS). Het betreft eerst de aanleg van ERTMS in België; de aanpassingen voor de aanleg van ERTMS in Nederland volgen later.

proefvakken ERTMS

Duitsland werkt tot 2024  aan het zogenaamde ‘Starterpakket’ waar onder meer de ombouw van de TEN-T corridor Scandinavian-Mediterranean (ScandinaviëHamburg-München-Oostenrijk, de regio Stuttgart inclusief de S-banen, en de Hogesnelheidslijn Keulen-Frankfurt onder vallen. In Frankrijk zijn eind vorig jaar zes dubbelspoorlijnen voorzien van ERTMS; 110 km level 1 op normale lijnen en in totaal 1.050 km level 2 op hogesnelheidslijnen. Frankrijk is gestart met twee pilotprojecten voor level 2 only: tussen Marseille – Ventimiglia (Italië) en op de hogesnelheidslijn Parijs – Lyon. De Italianen hebben besloten dat het hele netwerk tegen 2035 moet zijn voorzien van ERTMS. In totaal gaat het om 16.800 km spoor en 5.000 railvoertuigen.

Lees ook:

Onbeperkt lezen?

Ontwikkel jezelf met vakblad SpoorPro.nl.

Krijg onbeperkt toegang tot vakinformatie over de spoormarkt.

1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

1 reactie op “Programma ERTMS overweegt uitbreiding met regionale lijnen”

Mark Roozekrans|12.06.20|19:39

“… een aantal regionale lijnen in Friesland toe te voegen aan de scope van het programma. Dit omdat het huidige treinbeveiligingssysteem in deze gebieden toe is aan vervanging”.
In Friesland heb je maar 2 regionale lijnen: Leeuwarden – Stavoren en Leeuwarden – Harlingen waarvan de treinbeveiligingsinstallatie in het najaar 2005 van beiden lijnen volledig is vervangen. En nu al toe aan vervanging? Ik weet wel intensiever bereden lijnen waarvan de treinbeveiliging uit begin jaren 60 dateert.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.