Jacco van der Tak NS

‘Is er draagvlak voor de keuze om van ProRail een zbo te maken?’

Waar ProRail zich lijkt te schikken in zijn toekomstige rechtsvorm van zbo en de goederenvervoerders hopen dat dit gaat bijdragen aan een betere dienstverlening in hun richting, zijn reizigersvervoerders nog sceptisch. Zo bleek tijdens het SpoorPro Seminar over de omvorming.

Zo liet Coen Storm, manager Rail bij Connexxion weten er geen gerust gevoel over te hebben. “En ik sta hier niet alleen namens Connexxion, maar spreek ook namens de Federatie van Mobiliteitsbedrijven Nederland (FMN). Wat mij opvalt is dat de opdrachtgevers van ProRail buiten beeld staan in de hele discussie rondom de omvorming. Wat heeft deze voor zin voor ons als vervoerders?” Ook Jacco van der Tak van NS stelde die vraag.

Stijgende lijn

Storm memoreerde daarbij de aanvankelijk stroeve samenwerking tussen ProRail en de regionale spoorvervoerders. “Sinds 1999 worden niet meer alle reizigers door NS vervoerd. Over de capaciteitsverdeling is sindsdien veel te doen geweest. We hebben in de afgelopen jaren veel met elkaar meegemaakt. Nu is er sprake van een stijgende lijn. Waarom zou je dan ingrijpen? Prorail was een ambtelijke organisatie na de ontvlechting met NS. Nu niet meer. Wat wij wel zouden willen is dat NS Stations wordt ondergebracht bij ProRail, dat maakt het voor ons een stuk makkelijker.”

Volgens de Connexxion-manger is de houding van ProRail nu marktgericht richting alle vervoerders. “Het verbeterprogramma ProRail werpt zijn vruchten nu af richting de reizigers en de vervoerders. ProRail, zou daarom een volwaardige partij in de zakelijke markt moeten blijven. De FMN heeft meer vragen over de omvorming dan antwoorden: er is volgens ons geen toegevoegde waarde van een zbo voor reizigers dan wel de vervoerders: welk probleem wordt hier opgelost? Leidt dit weer tot verambtelijking? Blijft de werking van Prorail als capaciteitsverdeler gelijk? Wat zijn de fiscale effecten?”

Gebruiksvergoeding

“We krijgen tot nu toe alleen te horen dat het wordt opgelost, maar we weten niet hoe. Ik zie alleen oplossingen verschijnen voor spoorbouwprojecten. Maar hoe zit het met de gebruiksvergoeding? Komt er een compensatieregeling voor de gebruikersvergoeding? Dat zou alleen geld rondpompen zijn. Verder vraag ik me af wat de kosten zijn van de omvorming? Kunnen we deze kosten niet beter ten goede laten komen aan de reizigers?

paneldiscussie seminar zbo

Ook Jacco van der Tak, sinds kort directeur corporate affairs bij NS, zet zijn vraagtekens bij de omvorming. Hij vraagt zich af of de minister er niet eerst voor moet zorgen dat er draagvlak voor de omvorming komt in de sector zelf. Die krijgt immers het meeste met de toekomstige zbo te maken. Bij de keuze voor de omvorming van het vorige Kabinet heeft de sector negatief geadviseerd.

“Van de zestien reacties op de consultatieronde van het wetsvoorstel waren er zestien negatief. Nu de lagere regelgeving wordt geconsulteerd is de vraag: ‘is er nu wel draagvlak of is dit er nog steeds niet in de samenleving na vier jaar?’ Wellicht wordt het weer zestien-nul. Stel dat er zestien reacties voor zijn, dan is dat een groot compliment voor het Kabinet. Dan is de staatssecretaris in staat geweest het draagvlak voor dit plan te vergroten. Mocht dit niet zo zijn dan is de feitelijke constatering toch dat het Kabinet iets wil waar de samenleving niet op zit te wachten. Opvallend, want bij onder meer het pensioenakkoord en het klimaatakkoord is juist erg geïnvesteerd in overleg met diverse sectoren.”

Focus op de opgave

De kern van de reacties tot nu toe was ook volgens Van der Tak: Voor welk probleem is dit een oplossing? Daarnaast of dit op voorhand een evidente verbetering is en of dit nu focus geeft op de opgave die er is. “Een opgave om te verduurzamen, de reizigersgroei op te vangen, de Randstad bereikbaar houden, landsdelen te verbinden en maatwerk in de regio’s te leveren. Relevant om helder te hebben aan de voorkant en terecht dat de brede sector hierom vraagt.”

Van der Tak vindt dat je in een operationele werkelijkheid bij beleidskeuzes moet oppassen met principiële keuzes zonder draagvlak. “In ieder geval moet het ‘waarom’ ondersteund worden en de consequenties duidelijk zijn. Temeer we weten dat uiteindelijk de effecten neerslaan in de uitvoering. En, ja, je moet er niet te snel willen grijpen naar principes. Het gaat juist bij transitie juist om draagvlak.”

“Moet er iets worden veranderd? Vier jaar geleden, was er best wat aan de hand in de relatie tussen het ministerie van IenW en ProRail. De verantwoordelijk staatssecretaris heeft een aantal keren in de Kamer moeten acteren vanwege niet al te fraaie ontwikkelingen. Ons beeld was: los dat besturingsprobleem op en daarvoor heb je al veel instrumenten. Waarom zou je deze dan niet adequaat inzetten?”

Reiziger in de kou

“De splitsing van NS en ProRail in 1995 heeft verregaande gevolgen gehad voor het functioneren van de spoorsector. Het heeft lang geduurd voordat de verhoudingen waren uitgekristalliseerd. In 2005 is de spoorwegwetgeving aangepast, maar van een goed werkend en geïntegreerd systeem was nog steeds geen sprake. Met elkaar hebben we daar een hoge prijs voor betaald. Dat bleek tijdens de strenge winter van 2010. Toen stond de reiziger in de kou. Letterlijk. Let er dus op wat je doet bij een uitvoeringsinstantie. Het heeft directe gevolgen. Temeer er nu een goed evenwicht is met ProRail en dat leidt tot topprestaties op het Nederlandse spoor.”

sneeuw-ijsvrij maken van een wissel op station amsterdam. Foto: ProRail
Foto: ProRail

Omdat er op belangrijke momenten weinig draagvlak bleek te zijn in de sector, roept Van der Tak het kabinet op om meer te zoeken naar draagvlak. Hij verwees daarbij naar de situatie bij enkele andere uitvoeringsorganisaties. Een zbo is volgens Van der Tak de ‘second-best-oplossing’. Wanneer deze doorgaat moeten er wat hem betreft samenwerkingsverplichtingen blijven en moet de relate met vervoerders gelijkwaardig blijven.

Beleidsneutraal

“Het reizigersperspectief is wat ons betreft leidend. Dat lijkt nu al mis te gaan. Het Beheerplan van ProRail wordt elke vier jaar gemaakt, terwijl wij als vervoerders het vervoerplan jaarlijks moeten maken. Alleen al in de timing gaat iets mis. We zijn consistent als NS op dit punt: we zijn nooit voorstander geweest. Als er uiteindelijk een parlementaire meerderheid voor is dan gaan we het doen. En gaan we met elkaar aan tafel. Zo hoort dat. Laten we dan wel afspreken dat de enige ‘transitie’ is dat de letters ‘bv’ van de gevel gaan en er ‘zbo’ op komt te staan en voor de rest de transitie beleidsneutraal is.” De toezegging van dat laatste deed Jan Hendrik Dronkers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat eerder die dag al.

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten bij het zoeken naar de waarheid in de spoorsector.

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding ‘eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.