Start Blauwnet Keolis Flirt op station Hengelo

‘Keolis moest in één jaar tijd vijftig machinisten opleiden’

Keolis werd pas één jaar voor de start van de treinconcessie Zwolle-Kampen en Zwolle-Enschede met het probleem geconfronteerd dat het bedrijf het NS-personeel niet kon overnemen voor de exploitatie van deze nieuwe lijnen. Dat zegt directeur Rail en Ondersteuning Emile Broersma van Keolis. “Doordat wij de treindiensten met vijftig nieuwe machinisten moesten uitvoeren heeft dit, in combinatie met nieuw materieel en nieuwe infra, geleid tot een toename van het aantal rood sein-passages.”

Keolis is in december 2017 als nieuwe vervoerder gestart tussen Zwolle en Enschede. Machinisten van Keolis reden in het eerste half jaar van 2018 op deze trajecten negen keer door een rood sein. Dat gebeurde zeven keer op het tracé Zwolle-Enschede en twee keer op de route Zutphen-Hengelo. Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) werden de stoptonend sein-passages (STS-passages) in minimaal vier van de gevallen veroorzaakt door de onervarenheid van de machinisten.

STS-passage

Broersma: “Elke STS-passage is er een te veel. Daar moet je serieus mee omgaan. We hebben het er met ILT van tevoren al over gehad dat het risico hoger is bij de overgang naar een andere concessie. Dat was bijvoorbeeld ook aan de orde in Limburg bij de overgang van NS naar Veolia met een veelvoud aan STS-passages. Bij deze concessie hadden we met nieuw materieel te maken, nieuwe onbekende infra én nieuwe machinisten. Dat heeft veel druk gelegd op het personeel.”

“Het baanvak Zwolle-Kampen werd begin december 2017 pas opgeleverd en op 10 december moesten we rijden. Ook de toelating van de trein nam veel meer tijd in beslag dan gepland. Amper twee weken voor aanvang van de de concessie konden wij met onze nieuwe machinisten in de nieuwe treinen gaan rijden. Om die reden was het afwegen van risico’s een permanent onderdeel van gesprek met de Inspectie en de treinenbouwer.”

‘Druk van de bonden’

Broersma geeft aan dat er “onder druk van de bonden” door NS is besloten dat de 90 van tevoren afgespiegelde machinisten en conducteurs niet over hoefden te gaan naar de nieuwe concessiehouder. “Dit is wel gebruikelijk bij een concessie-overgang als gevolg van artikel 37 van de Wet Personenvervoer 2000”, aldus de directeur Rail. “Dit gebeurde ondanks dat het NS-personeel een minimaal identiek arbeidsvoorwaardenpakket kreeg aangeboden. We hebben hierover met alle betrokken bonden en NS een jaar lang onderhandeld. Toen er uiteindelijk een pakket lag, gaven de meeste bonden een negatief advies aan hun leden.”

Volgens FNV Spoor is NS niet verplicht om het personeel af te staan aan een nieuwe vervoerder. Vakbondsbestuurder Henri Janssen: “Als Albert Heijn een filiaal aan een andere supermarkt verkoopt dan kan het zijn dat personeel van rechtswege mee gaat. Maar NS hoeft dit niet te doen, omdat het personeel breed ingezet wordt in heel Nederland. Er is hierbij sprake van contractvrijheid van de verlaten partij en werknemers. Dit is een beschermende afspraak voor werknemers.”

Reactie NS

Ook NS is het niet eens met de uitspraken van Broersma dat de vervoerder zich niet aan de wet zou houden. “NS houdt zich zeker aan de wet wat betreft de overgang van een concessie. Wanneer dat niet het geval zou zijn, zouden andere stappen vanuit Keolis zeker denkbaar zijn. Immers: wanneer iemand zich niet aan de wet houdt, doe je aangifte”, aldus de vervoerder in een reactie.

“Personeel heeft bij een nieuwe concessie de vrijheid om een keuze te maken tussen NS of de overgang te maken naar de nieuwe concessiehouder,  Keolis in dit geval, waarbij NS blijkbaar aantrekkelijker is als werkgever dan Keolis. Over het waarom van deze keuze zou Keolis bij zichzelf ten rade kunnen gaan.”

Overgangsafspraken

Janssen zegt dat Keolis overgangsafspraken had kunnen maken met de vakbonden om dezelfde arbeidsvoorwaarden te behouden. Echter is dit niet gebeurd. “Tegelijkertijd willen we ook niet aanmoedigen dat een werkgever aan cherry picking doet in een werknemersbestand door bijvoorbeeld alleen de machinisten over te nemen”, legt hij uit. “Op het moment  dat NS had gezegd dat ze voor deze machinisten geen werk meer hadden, dan hadden we daar onder de juiste voorwaarden wel mee in kunnen stemmen.” Volgens Broersma is er geen sprake van cherry picking, omdat er naar rato van het percentage van de omzet een deel van het direct en indirecte personeel wordt afgespiegeld.

Dat de NS’ers niet naar Keolis wilden overstappen is volgens Janssen te begrijpen, vanwege de betere arbeidsvoorwaarden. “NS-machinisten ontvangen tien procent meer loon, ze hebben een voordeligere roostersystematiek, meer aanspraak op verlof en zeggenschap over pensioenen”, aldus de bestuurder. “FNV pleit daarom voor sector-overstijgende arbeidsvoorwaarden om dit soort problemen in de toekomst te voorkomen.”  Broersma had als bestuurder bij het meedingen naar de concessie volgens Janssen “niet als vanzelfsprekend vanuit mogen gaan” dat NS-medewerkers wel naar Keolis zouden overstappen.

Voorwaarden concessie aanpassen

FNV heeft er daarnaast bij staatssecretaris Stientje van Veldhoven voor gepleit dat in de concessie voorwaarden worden opgenomen om STS-passages te voorkomen. Janssen: “Er moet vooraf worden vastgelegd in de concessie dat het personeel voldoende ervaren en bekend is met het tracé. Ze moeten net als NS-machinisten drie maanden eerder in de studieboeken. Deze kosten dienen dan in het bestek te worden opgenomen. Het is dan aan de concessieverlener of ze deze kosten willen maken, of de concessie bij de huidige vervoerder laten.”

Broersma: “Als de NS zich voortaan houdt aan de wet dan is er niets aan de hand en hadden wij 90 ervaren conducteurs en machinisten moeten overnemen. Wel blijft het feit dat ook ervaren NS-machinisten op nieuwe baanvakken, met nieuw materieel dezelfde risico’s op STS-passages lopen.”

Naar aanleiding van de STS-passages door Keolis meldde FNV Spoor begin vorige maand in een persbericht dat het systeem van marktwerking op het spoor “de spoorveiligheid en arbeidsvoorwaarden uitholt”. Broersma: “We hebben miljoenen geïnvesteerd in de opleidingen van onze nieuwe machinisten om te kunnen voldoen aan ieder wettelijk kader. Geld is hier geen enkel issue geweest. De FNV pleit bij de staatssecretaris voor een oplossing van een probleem wat ze zelf doelbewust organiseren om marktwerking te frustreren.”

Duur opleiding

Volgens de directeur Rail heeft de duur van de opleiding niks te maken met de kwaliteit van de machinisten. “NS-machinisten rijden op trajecten door heel Nederland met veel verschillende treintypes. Dat leidt er onder meer toe dat het onderdeel materieelopleiding bij de NS vele malen uitgebreider is dan bij ons. Wij hoeven ons maar op twee treintypes te richten”, zegt Broersma. “Daarnaast wordt iedereen onafhankelijk geëxamineerd door de VVRV, zowel de machinisten van de regionale vervoerders als die van NS.”

“Broersma spreekt zichzelf hier tegen”, vindt Janssen. “Hij stelt samen met ILT dat hij met nieuw materieel, met nieuwe en dus onervaren machinisten op dit tracé is gaan rijden en dat om deze onervarenheid het aantal STS-passages hoog zijn. Daarmee zegt hij dat als zijn machinisten langer zouden zijn opgeleid inclusief het wegbekend maken van dit baanvak, dat het aantal STS-passages niet zou zijn toegenomen.”

De vakbondbestuurder geeft aan dat een ervaren machinist met een vaste aanstelling “nu eenmaal in de positie is om een vertraging te laten ontstaan”, indien de veiligheid daarom vraagt. Machinisten met een tijdelijke aanstelling zouden volgens hem bang zijn om hun baan te verliezen en vertraging zo veel mogelijk willen voorkomen ten koste van de spoorveiligheid.

‘Overdreven personeelsbeleid’

Volgens Maatschappij Voor Beter OV is de toename van het aantal STS’en geen gevolg van de marktwerking, maar “van het door de FNV afgedwongen personeelsbeleid”. “Aan de ene kant is het personeel beschermd, want als een concessie is verloren dan mag je de mensen niet ontslaan. Maar als de concessiehouder verandert, hoort daarbij ook het recht dat het personeel kan worden overgenomen. De arbeidsbescherming van vervoersbedrijven is goud gerand”, aldus voorzitter Rikus Spithorst.

“Het personeel van de NS is beschermd tegen ontslag, maar daar hoort een beetje inschikken van de werknemers bij. Zodat je een vervoerder niet overvalt, die in een mum van tijd zo veel machinisten moet opleiden. De STS-passages zijn geen gevolg van marktwerking, maar van overdreven personeelsbeleid”, stelt hij.

Broersma pleit voor een herziening van de WP 2000, waardoor de wet meer wordt toegespitst op de overgang van treinconcessies. “Hij is nu te veel toegespitst op de overgang van busconcessies en voldoet eigenlijk niet meer voor rail.” Een herziening zou volgens de directeur Rail een “vrije interpretatie door de vakbonden” niet langer meer mogelijk zijn. Hij roept de Tweede Kamer op om dit spoedig op te pakken.

Spithorst: “Zo’n aanpassing van WP 2000 zal een hoop rumoer opleveren, maar uiteindelijk dient het de goede zaak. Een overgang van ervaren personeel naar een nieuwe vervoerder betekent dat de kans groter is dat de nieuwe concessie goed van start zal gaan. Wel dienen er waarborgen te komen voor een goede overgang. ACM is dan aan zet om te bepalen wat redelijk is, qua tijd en geld.”

Maatregelen

Keolis heeft inmiddels diverse maatregelen genomen om het aantal STS-passages op de trajecten Zwolle-Kampen en Zwolle-Enschede te verminderen. Elke machinist die een rood sein heeft gepasseerd, ondergaat een test om te bepalen of hij nog wel alert genoeg is voor zijn werk en krijgt waar nodig extra begeleiding. Drie machinisten rijden inmiddels niet meer. De ingezette processen worden zowel in- als extern beoordeeld. Keolis zet verder treinen bestaande uit niet meer dan zeven bakken in.

De komende tijd is er extra aandacht voor het begeleiden en instrueren van machinisten, onder meer door verplichte bijscholing in de simulator, zodat bijzondere omstandigheden beter kunnen worden nagebootst en geoefend. Verder is ook het vertrekproces aangepast en heeft ProRail een aantal technische aanpassingen gedaan aan de infra. ILT heeft aangegeven dat Keolis constructief meewerkt om het aantal rood sein-passages terug te dringen.

Lees ook:

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en adjunct-hoofdredacteur van de vakwebsites van ProMedia Group.

7 reacties op “‘Keolis moest in één jaar tijd vijftig machinisten opleiden’”

Frans Appel|09.08.18|11:40

““Doordat wij de treindiensten met vijftig nieuwe machinisten moesten uitvoeren heeft dit, in combinatie met nieuw materieel en nieuwe infra, geleid tot een toename van het aantal rood sein-passages.””

Ben ik toch blij, dat ze geen Luchtvaartmaatschappij zijn.

Wiebe Goossen|09.08.18|12:02

Een beetje mal, dit alles. Hoe kan aan een (nieuwe) vervoerder een concessie worden toegekend als niet tevoren goed is onderzocht of aan alle voorwaarden voor betrouwbaar vervoer kan worden voldaan?
Is goedkoop hier misschien ook uiteindelijk duurkoop?

Ad Vijge|09.08.18|12:06

Tsja, dan heeft Keolis ook niet begrepen dat er bij andere/eerdere overgangen van concessies evenmin niet of nauwelijks personeel van NS is overgestapt naar de nieuwe vervoerder.
Dat je dan “overvallen” wordt en 50 nieuwe machinisten nodig hebt is een zware inschattings fout.
En dat er nu maatregelen / acties genomen worden is logisch, dat zijn ook zaken die bij NS al jaren gebruikelijk zijn.

Dominic de Vreeze|09.08.18|13:07

Keolis kon geen garantieregeling voor onbepaalde tijd bieden, zoals Arriva dat in noord-Nederland eerder wel deed. Logisch dat de bereidheid om 10% loon en andere secundaire arbeidsvoorwaarden in te leveren voor een baan met minder variatie niet groot was. Maar gelukkig kon Keolis aanspraak doen op een UWV-subsidieregeling om nieuwe machinisten op te leiden. Een win-win situatie dus, maar dan moet je niet op anderen af gaan geven als je de implementatie- en opleidingstijd te kort hebt ingeschat.

Ad Vijge|09.08.18|13:08

En dat er nog maar treinen van max 7 bakken worden ingezet ; dank je de koekoek, in het verbouwde Zwolle passen na de recente aanpassing voor de sneltrein naar Enschede toch al niet meer dan twee stellen aan het perron.
En dan om je personeel al te laten wennen aan het materieel; laat ze dan “stage” lopen bij een collega vervoerder die hetzelfde type inzet, maar dat kost wel geld natuurlijk want dat zal niet bij je huis adres kunnen.

Wilco Vermeer|09.08.18|20:42

Tsja goedkoop intekenen op een aanbesteding en er dan vanuit gaan dat je zomaar personeel kan overnemen dat door een ander is opgeleid. Daarbij ook nog lagere arbeidsvoorwaarden aanbieden en dan huilen dat niemand overstapt? En ook nog eens de schuld bij die ander leggen. Zouden concurrenten van moederbedrijf SNCF in Frankrijk hetzelfde reageren?

Arco Sierts|13.08.18|13:35

Als we het met z’n allen met elkaar eens zijn dat voldoende rijervaring en locale wegbekendheid essentieel zijn voor de veiligheid op het spoorwegnet, dan moeten we daar ook naar handelen. Dus ruimhartig meewerken aan leerritten van machinisten nieuwe vervoerder. Desnoods verplicht stellen bij zittende vervoerder. Niet meewerken = moedwillig in gevaar brengen spoorverkeer = strafbaar.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.