Houtmanspoorbrug in Amsterdam

ProRail voorkomt hinder op het spoor met hitteschouw

Nederlanders wordt aangeraden om goed voor zichzelf te zorgen met deze hoge temperaturen, maar hoe zit dat eigenlijk met het spoor? Spoorstaven bestaan tenslotte uit staal en zetten uit op zonnige zomerdagen, soms met spoorspattingen tot gevolg: deze week gebeurde dat al vier keer. ProRail voert daarom in deze periode geregeld een zogeheten hitteschouw uit, om incidenten op het spoor te voorkomen. SpoorPro ging mee met een hitteschouw van de spoorbeheerder bij de Houtmanspoorbrug in Amsterdam.

De Houtmanspoorbrug, of Singelgrachtbrug zoals hij in de volksmond wordt genoemd, is een stelsel van drie ophaalbruggen over het Westerkanaal in Amsterdam-Centrum. De drie sporen die op de bruggen liggen, zijn onderdeel van het tracé tussen Amsterdam Centraal en Zaandam.

Tijdens de hitteschouw blijven de treinen hier gewoon rijden. En omdat het vlakbij Amsterdam Centraal ligt, komen er veel treinen langs. Opvallend is hoe stil de treinen zijn: je hoort ze pas op het moment dat het eigenlijk al veel te laat is. Het is daarom ook niet raar dat bezoekers van ProRail met een speciale dagpas geen stap naast het pad mogen zetten.

Als de temperaturen boven de 25 graden oplopen, wordt er altijd een hitteschouw gepland. “Binnen ProRail werken we met weercodes en ons eigen weerbureau,” legt woordvoerder Jaap Eikelboom uit. “Voor verschillende typen weer hebben we verschillende scenario’s. In de zomer gaat het voornamelijk dan over de temperatuur en de impact die dat kan hebben op het spoor en de infra langs het spoor.” Op de dag van de hitteschouw is weercode 2 afgegeven. Dat betekent dat ProRail-werknemers paraat moeten staan om het spoor in te gaan in geval van problemen.

Met eigen ogen

Op zulke warme dagen worden inspecteurs het spoor in gestuurd, waaronder Gerben Visser. Hij is Inspecteur Baan in de regio Randstad-Noord. Hij is meer dan dertig jaar geleden begonnen als monteur op het spoor. Ondertussen is Visser al twaalf jaar werkzaam bij ProRail. Hij is daar verantwoordelijk voor het uitvoeren van hitteschouw in zijn regio.

Visser: “Een hitteschouw kan niet anders worden gedaan dan met een inspecteur. Die moet fysiek de belangrijkste plekken aflopen en het spoor met eigen ogen zien.” Het voordeel daarvan is dat het spoor niet buitendienst hoeft worden gesteld. Inspecteurs lopen simpelweg langs de rails en kijken naar de spoorstaven.

Het nadeel is dat dit niet altijd prettig is voor de inspecteurs. “Het is erg lekker om voor mijn werk buiten te kunnen zijn,” vindt Visser, “maar soms moet je een hitteschouw uitvoeren met buitentemperaturen van 30 tot 35 graden, zonder ook maar een zuchtje wind. Dan is het wel erg heel erg heet.”

Compensatieinrichting

Bij een hitteschouw kijkt een inspecteur naar verschillende onderdelen van het spoor, zoals de ‘compensatieinrichting’. Vroeger werden er altijd kleine ruimtes gelaten tussen spoorstaven. Visser noemt het ‘kedeng-kedeng spoor’. Spoorstaven konden daarom vrijwel probleemloos uitzetten en krimpen, maar de rit was voor reizigers daardoor minder aangenaam.

Nu worden er ook speciale stukken spoor gebruikt, zoals een compensatieinrichting. Deze worden vooral gelegd rondom objecten zoals beweegbare bruggen. Elke staaf is daarbij een stuk overdwars uitgesneden, waardoor beide staven in een soort punt uitlopen. Samengevoegd zijn ze even breed als een normale spoorstaaf. Daardoor kunnen de staven langs elkaar bewegen en blijft de treinrit soepel.

Nieuw spoor

Er is, naast de hoge temperatuur van 27 graden, nog een reden waarom de hitteschouw juist bij de Houtmanspoorbrug moet worden uitgevoerd. Het spoor is hier namelijk onlangs vernieuwd. “Een hitteschouw voer je onder andere uit op nieuwe stukken spoor,” vertelt Visser.

“De rails wordt hier nog ingereden, de ballast trilt hier nog op z’n plek. Daardoor kan het spoor een klein beetje verschuiven en kan krimpen of uitzetten een probleem opleveren. Als de ballast eenmaal op z’n plek ligt, beweegt het spoor niet meer. Dan weet je vrijwel zeker dat er geen incidenten ontstaan bij warmte.” Daarnaast worden ook kunstwerken langsgelopen, waaronder de tachtig beweegbare bruggen die het Nederlandse net rijk is.

Vooral het begin van het jaar is belangrijk, omdat de temperaturen dan ineens kunnen oplopen na de koude winter. Het verschil in temperatuur is daarom groot. Vooral mei is een kritiek moment. Tegenwoordig is dat een maand met hoge temperaturen. “Als we die maand doorkomen, is de kans al groter dat het in de zomer ook goed gaat,” zegt Visser.

Spoorspatting

Als het ijzer van het spoor opwarmt of afkoelt, zet het uit of krimpt het. Kou heeft geen grote gevolgen, maar hitte kan zelfs tot spoorspattingen leiden. Als er twee spoorstaven achter elkaar liggen en ze worden warm, ontstaat er grote druk op het laspunt. De staven duwen dan hard tegen elkaar aan, waardoor de hele staaf onder spanning komt te staan.

Als die spanning te groot wordt, kan een spoorstaaf uit het spoor schieten en buigen om de spanning af te leiden. Dat is een spoorspatting. “Deze week is dat al vier keer gebeurd, waaronder bij Amsterdam,” zegt Eikelboom. “Het is deze week dan ook heel erg warm. Gelukkig hadden reizigers er in de meeste gevallen geen last van.”

Visser vertelt over de keer dat hij een spoorspatting heeft meegemaakt. Dat was een paar jaar geleden op het spoor in de buurt van Utrecht, op het traject uit Den Bosch. “Toen werd ik opgeroepen rond 5 uur ‘s middags, het was echt een hele warme dag. Het spoor was daar net vernieuwd. Er lag te weinig ballast aan een kant van het spoor en het was niet goed bevestigd.”

25 graden

Er zijn door de jaren heen meerdere methodes ontwikkeld om dat tegen te gaan. De compensatieinrichting is er daar één van, maar er wordt ook tijdens het leggen van het spoor al mee rekening gehouden. “Het spoor wordt op temperatuur gelegd,” zegt Visser. Dat betekent dat de spoorstaven 25 graden waren op het moment dat ze werden gelegd. De staaf is dan niet gekrompen of uitgezet, maar heeft dan zijn ‘ware’ formaat. “Dat moet, want anders heb je kans dat je te weinig of teveel ijzer legt. Daarna wordt dat pas vastgelegd.”

Een spoorspatting is heel erg vervelend voor het treinverkeer, maar is in principe makkelijk op te lossen. De staaf wordt gewoon teruggebogen, zegt Visser. “Een staaf die lang genoeg is, is te vergelijken met een elastiekje. Deze veert. Een hijskraan legt de staaf weer terug op z’n plek. Alles wordt opnieuw opgemeten en dan wordt er een plak van de spoorstaaf afgehaald. De rails wordt dan weer gemonteerd aan de bielzen en dan kunnen de treinen weer rijden.”

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding.

Bekijk de introductieaanbieding

Auteur: Carlijn Kruidhof

Carlijn Kruidhof is redacteur bij SpoorPro, RailTech en RailFreight. Ze schrijft ook voor de andere vakbladen van ProMedia Group.

1 reactie op “ProRail voorkomt hinder op het spoor met hitteschouw”

Gerben Visser|30.08.18|14:43

En zo is het!

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.