Kantoor Inktpot ProRail Utrecht, foto: ProRail

Staatssecretaris onderzoekt of ProRail gedeeltelijk onderneming kan blijven voor btw

De kosten van ProRail nemen toe bij de omvorming tot zelfstandig bestuursorgaan (zbo), omdat de spoorbeheerder dan geen btw meer terugkrijgt. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur wil daarom onderzoeken of ProRail gedeeltelijk onderneming kan blijven. Dat schrijft de bewindsvrouw woensdag in een brief naar de Tweede Kamer. De transitie van ProRail moet 1 januari 2021 worden afgerond.

De staatssecretaris kijkt ook naar andere mogelijkheden om het effect van de gemiste btw-teruggave te verzachten. Welke maatregelen dat zijn, is niet bekend. Ze verwacht na de zomer meer duidelijkheid te kunnen bieden.

In de brief vertelt Van Veldhoven over de doelstellingen van de omvorming van ProRail als Besloten Vennootschap (BV) tot publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan met eigen rechtspersoonlijkheid (zbo). Die komen uit de conceptversie van het ‘Samen Anders’-programma. Hierin staat het traject voor de transitie van ProRail tot zbo uitgelegd. Ze geeft ook gehoor aan de knelpunten die door betrokken partijen werden benoemd tijdens een overleg over de omvorming in januari.

Doelen

De transitie van ProRail tot zbo heeft een drietal doelen volgens het programma: de samenwerking en verantwoording verbeteren, een heldere rol- en taakverdeling creëren en ProRail meer de regie te laten voeren in de operationele spoorketen.

Ten eerste moet de sturing en verantwoording tussen ProRail en IenW vereenvoudigen en verbeteren. Dat kan door de rollen van het IenW te veranderen. Het ministerie vervult nu de rollen van opdrachtgever, aandeelhouder en concessieverlener. Dit verandert naar eigenaar en opdrachtgever. Daarmee verschuift de regie van de spoorbeheerder, naar het ministerie.

Meerjarenbeeld

Voor de spoorbeheerder wordt een begroting en een meerjarenbeeld opgesteld. Volgens het programma wordt het hierdoor makkelijker om gezamenlijk te streven naar langetermijndoelen. In haar brief legt Van Veldhoven nadruk op de mogelijkheid van IenW, ProRail en de staatssecretaris zelf om hierdoor publieke verantwoording af te leggen over de ‘doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid’ van het gebruik van publieke middelen.

Daarnaast krijgt ProRail ‘nadrukkelijk’ de positie van adviseur over het beleid. De infrastructuurbeheerder moet IenW adviseren vanuit het publieke belang. Omdat ProRail zelfstandig blijft als zbo, is er de mogelijkheid om beleid en uitvoering helder af te bakenen, al moeten beide partijen elkaar nog wel betrekken bij de besluitvorming.

Regie

Tenslotte kan de spoorbeheerder meer regie in de operationele spoorketen voeren door zijn positie als zelfstandig bestuursorgaan. “Dit kan leiden tot efficiëntere en effectievere besluitvorming, waardoor ProRail efficiënter en daadkrachtiger kan werken,” schrijft Van Veldhoven. Ook krijgt de spoorbeheerder ‘meer ruimte om mensen en  middelen optimaal in te zetten om de door IenW vastgestelde beleidsvisie te realiseren’, volgens het programma.

De omvorming gaat geld kosten. Om hoeveel geld het gaat, kan de staatssecretaris nog niet zeggen. Ze benadrukt dat deze kosten niet door reizigers, verladers, vervoerders en de investeringen op het spoor worden betaald. Ze volgt hiermee een motie die in maart werd aangenomen.

Arbeidsvoorwaarden

Een punt dat expliciet worden genoemd in het ‘Samen Anders’-programma is arbeidsvoorwaarden. De bedoeling is om niet te tornen aan de arbeidsvoorwaarden voor de ProRail-werknemers. “De transitie zal geen gevolgen hebben voor de cao en de pensioenregeling van de werknemers van ProRail,” schrijft Van Veldhoven in haar brief. Hiermee bevestigt ze de beloften die eerder door het kabinet werden gemaakt in het regeerakkoord.

ProRail-topman Pier Eringa uitte zijn zorgen over het kennisniveau bij het ministerie tijdens een overleg over de omvorming in januari. De staatssecretaris kaart dit aan in haar brief: “ProRail kan zich verder ontwikkelen als expert op het terrein van spoorweginfrastructuur en deskundig adviseur, en het ministerie als deskundige opdrachtgever die ProRail op hoofdlijnen zal aansturen.” Wel wordt nog bekeken of de verandering in rolverdeling gevolgen gaat hebben voor de benodigde expertise bij IenW en de infrastructuurbeheerder.

Onafhankelijkheid

Van Veldhoven gaat ook in gesprek met de Europese Commissie als het wetsvoorstel bij de Raad van State ligt in voorjaar 2019. Dat is nodig omdat er Europese wetten en regels zijn met betrekking tot de onafhankelijkheid van de infrastructuurbeheerder. Autoriteit Consument en Markt (ACM) maakte in mei bekend dat het niet in staat is om de onafhankelijkheid van ProRail te waarborgen. ACM controleert of Nederland EU-regelgeving op de juiste wijze implementeert en kijkt daarbij ook of organisatorische wijzigingen hieraan voldoen. Het ACM zegt dat het onvoldoende bevoegdheden heeft om de onafhankelijkheid te toetsen.

De transitie moet per 1 januari 2021 in werking treden. Volgens de planning wordt de instellingswet in november 2019 bij de Tweede Kamer en in april 2020 bij de Eerste Kamer ingediend.

Lees ook:

Auteur: Carlijn Kruidhof

Carlijn Kruidhof is redacteur bij SpoorPro, RailTech en RailFreight. Ze schrijft ook voor de andere vakbladen van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.