Directeur Pier Eringa van ProRail tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer

‘Kosten spoor stijgen bij nationalisering ProRail’

De kosten van het gebruik van het spoor en treinkaartjes gaan mogelijk omhoog als ProRail bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wordt ondergebracht. Een overheidsorganisatie mag namelijk geen btw aftrekken. Als het Rijk dit besluit te compenseren, dan kan dit als ongeoorloofde staatssteun worden gezien. Deze zorgen werden woensdag door diverse deskundigen geuit die tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer hun visie gaven op de kabinetsplannen.

Het kabinet wil ProRail omvormen tot bestuursorgaan met eigen rechtspersoonlijkheid (zbo) om beter op de prestaties van de spoorbeheerder te kunnen sturen. Tijdens de hoorzitting blijkt dat veel vragen over de gevolgen van de structuurverandering die eerder aan het ministerie werden gesteld, nog onbeantwoord zijn gebleven.

Advocate Heleen Kersten van Stibbe geeft aan dat een aantal juridische zaken nog niet zijn uitgezocht. Als voorbeeld noemt ze de btw-aftrek waar ProRail als besloten vennootschap (bv) recht op heeft. Een overheidsorganisatie mag geen btw aftrekken. “Als ProRail als overheid gaat handelen, dan kan het zijn dat de kostprijs van het spoor stijgt en het treinkaartje duurder wordt. Als dat gecompenseerd wordt vanuit het Rijk, dan kan dat als ongeoorloofde staatssteun worden gezien. Het is de vraag of dit vanuit Europa wordt goedgekeurd.”

Nieuwe machtsverhoudingen

Ook dient er volgens haar nagedacht te worden over wat de nieuwe machtsverhoudingen tussen ProRail en het ministerie teweegbrengen. “De staat krijgt de rol van eigenaar en opdrachtgever. ProRail moet een onafhankelijke bedrijfsvoering kunnen voeren omdat het aan Europees recht moet voldoen. Daarom is ook voor een zbo met eigen rechtspersoonlijkheid gekozen, maar met de mogelijkheid om beter te kunnen sturen.”

ProRail verstrekt als spoorbeheerder opdrachten aan aannemers. Als het ministerie eigenaar van de spoorbeheerder wordt, dan moet er volgens de advocate ook naar die contracten worden gekeken. “Gaan die contracten in één keer over als dat bij wet geregeld is? Het kan zijn dat als iets wijzigt dat de partijen er nog iets over te zeggen hebben. Het kan ook zijn dat de contracten niet meer werken in de nieuwe situatie”, legt Stibbe uit.

Verder wijst de advocate erop dat in de nieuwe structuur de Wet openbaarheid van bestuur op ProRail van toepassing is. “Als contracten aanbesteed worden, dan kunnen inschrijvers deze wet inzetten om informatie boven water te halen over concurrerende bedrijven die hebben ingeschreven. Dit geeft een geheel nieuwe dynamiek in dit soort aanbestedingstrajecten.

Nut en noodzaak

Betrokken uit de spoorsector geven aan het nut en de noodzaak niet in te zien van het onderbrengen van ProRail bij de overheid. Directeur Pier Eringa van ProRail wijst erop dat de operationele prestaties van de spoorbeheerder zijn toegenomen en dat punctualiteitsrecords worden verbroken. De spoorbeheerder heeft de komende jaren een druk programma met de uitrol van ERTMS, de groei van het goederenvervoer, de prestaties op de HSL-Zuid, Automatic Train Operation (ATO), de invoering van 3 kV bovenleidingsspanning.

Er wordt gevreesd dat een structuurwijziging een goed verloop van deze projecten in de weg zal staan. “Wij zijn de interne organisatie aan het verbouwen tot meer actiegerichtheid. Bij het volle bordje dat ProRail al heeft wordt dit nu toegevoegd. We maken ons zorgen over ons personeel en onze stakeholders.”

Haperende bedrijfsprocessen

Aart Klompe, voorzitter van KNV Spoorgoederenvervoer, geeft aan zich zorgen te maken over het ‘volle bordje’ van ProRail. “Gaan we niet heel veel risico’s aan dat bordje toevoegen?”, vraagt hij aan zijn toehoorders. Volgens de voorzitter zorgt de hele structuurdiscussie er op dit moment al voor dat de gang van zaken in “negatieve zin wordt beïnvloed”. “Wij zijn samen met het ministerie en ProRail betrokken in de Spoorgoederentafel. Het maakt ons ongelukkig dat daar vanwege de structuurdiscussie geen standpunten kunnen worden ingenomen. De bedrijfsprocessen moeten doorgang vinden en we constateren dat dit nu al een beetje hapert.”

Volgens Klompe komt de reductie van de CO2-footprint waar het spoor een belangrijke bijdrage aan kan leveren onder druk te staan. En mogelijk hogere kosten zijn volgens hem een belangrijk punt van zorgen voor de spoorgoederensector “die te maken heeft met een sterk concurrerende markt”.

Never change a winning team

Rover-voorzitter Arriën Kruyt wijst op een artikel van 2010 uit dagblad NRC met de kop ‘Niemand houdt meer van ProRail’. “Toen durfde je niet met de trein naar Schiphol, omdat je bang was dat je je vliegtuig niet ging halen. Als de staatssecretaris destijds had gezegd dat ze ProRail wilde omvormen tot zbo, dan was ik hierin meegegaan. Nu gaat het veel beter met het bedrijf en zeg ik: never change a winning team.” Kruyt geeft verder aan vanuit zijn ervaringen als wethouder in verschillende gemeentes dat “overheid en btw altijd fout gaat”. Het moet wat hem betreft koste wat kost worden voorkomen dat de betrokkenen met allerlei naheffingen te maken krijgen.

De reizigersvertegenwoordiger noemt een aantal zaken die het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat nodig heeft om ProRail goed te kunnen sturen: deskundigheid, continuïteit en rolvastheid. Het verloop van deskundige medewerkers op het departement baart hem daarbij zorgen. “Ik ben acht jaar voorzitter van Rover en nu al aan mijn vierde directeur Spoor toe. Ik snap dat mensen carrière willen maken, maar ik vind dit een te snelle doorlooptijd.”

Eringa geeft ook aan twijfels te hebben over voldoende spoorkennis bij het ministerie. “Wat ons gaat helpen is als het departement een goede opdrachtgever is. Mensen die verstand hebben van het spoor. Die zitten er, maar het is dun ijs.”

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en adjunct-hoofdredacteur van de vakwebsites van ProMedia Group.

2 reacties op “‘Kosten spoor stijgen bij nationalisering ProRail’”

Pat Rick|01.02.18|10:46

Een manager zoals Peer Eringa vecht natuurlijk voor zijn eigen positie, en dit hoort bij spoorbedrijven die langs/tegen elkaar werken (zoals aangetoond bij het Fyra onderzoek). Maar Nederland moet nadenken hoe de spoorbedrijven het meeste kunnen bijdragen, en dan moeten die zichzelf ook herinrichten. Expertise moet dan centraal staan. Tot nu toe gaat het te veel over macht en budgetten, te veel politiek, wat juist zorgt voor inefficientie en kapitaalvernietiging. Zie ook: HSL-zuid, Kamperlijn.

Nico Meininger|02.02.18|12:08

Wat een onzing opmerking van die advocate, waarschijnlijk voor €400 per uur
RWS besteed ook aan en valt ook onder de WOB zoals alle ander overheid instanties
Kwestie van de stukken vertrouwelijk verklaren tot na de aanbesteding.
Ook in de WOB zijn al garanties ingebouwd. Kunnen we niks beters verzinnen

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.