Hanzelijn met het station Kampen in aanbouw, foto: Freddy Schinkel

Spoorbouwmeester: OV-keten verder op orde brengen

De spoorsector dient samen met anderen de totale OV-keten weer op orde te brengen. Dat kan bijvoorbeeld door meer non-discriminatoire informatiepunten voor alle typen vervoer in stations te openen. Dat zegt voormalig Spoorbouwmeester Koen van Velsen. De belangrijkste boodschap die hij aan zijn opvolger Bert Dirrix daarom wil meegeven is om ‘te verbinden’. Dirrix is sinds 1 januari als nieuwe Spoorbouwmeester verantwoordelijk voor het vormgevingsbeleid van de spoorsector.

De eerste stappen om OV non-discriminatoir te maken zijn volgens Van Velsen al gemaakt. “Bij station Den Haag Centraal is er op initiatief van NS een gezamenlijke servicewinkel met stadsvervoerder HTM ingericht waar reizigers zich kunnen laten informeren over hun reis. Ook in Amsterdam worden er verbeteringen doorgevoerd met de komst van een informatiepunt voor al het vervoer, zoals de ferry, trein, tram, metro, bus en fiets.”

Station Gorinchem, stationshal
Stationshal station Gorichem.

Non-discriminatoire stations

De architect wijst er op dat de mobiele balies van NS op stations, op termijn worden vervangen door vervoerder neutrale balies. “Een station moet meer als een station worden gezien en niet als een ProRail- of NS-station. Het moet non-discriminatoir zijn.”

Bureau Spoorbouwmeester is  verantwoordelijk voor het vormgevingsbeleid van de spoorsector, ook wel Spoorbeeld genoemd. Het Spoorbeeld is onder Van Velsen verbreed van stations en het interieur op stations tot het station in zijn omgeving en de inpassing van het spoor in stad en landschap. Van Velsen is zes jaar Spoorbouwmeester geweest.

Station Barneveld-Noord
Station Barneveld Noord.

Spoorbeeld

Bureau Spoorbouwmeester werkt samen met haar partners aan de (door)ontwikkeling van het Spoorbeeld. Het Spoorbeeld is opgesteld vanuit het perspectief van de reiziger en de omgeving. Het Spoorbeeld presenteert, visies, kaders en ontwerp-principes.

Daarbij gaat de aandacht uit naar de gehele route: van stations en stationsinrichting naar inpassing in stad en landschap en de trein. Van Velsen: “In het landschap is de trein slechts te gast. We proberen het landschap zoveel mogelijk te behouden. Als het bijvoorbeeld nodig is om hekken te plaatsen vanwege de veiligheid, dan kijken hoe we dat met respect voor de omgeving kunnen doen. Bijvoorbeeld door struiken of bloemen om de hekken te plaatsen.”

Kunst, station Breukelen, foto: Jeroen Poortvliet
Kunst op station Breukelen.

Stations

Stations die onder Spoorbouwmeester Van Velsen werden ontwikkeld of verbouwd zijn onder meer station Arnhem Centraal, Rotterdam Centraal, Utrecht Centraal, Amsterdam en Den Haag Centraal. Deze stations hebben allemaal hun eigen karakteristieke eigenschappen en zijn allemaal zo veel mogelijk ingepast in de omgeving.  Zo is Arnhem Centraal versmolten in een gelaagd landschap van beton, glas en staal waar station Rotterdam Centraal juist een monumentale toevoeging aan de gebouwenreeks langs het Weena is.

In Den Haag Centraal wordt op dit moment de laatste hand gelegd aan een nieuw stationsgebouw met glazen dak en glazen gevels. Het naastgelegen Anna van Buerenplein wordt een levendig stadsplein dat het station beter met het stadscentrum verbindt. “Bij deze stationsprojecten is geleerd om intensief met elkaar samen te werken. Dat gebeurde tussen ProRail, NS, provincies en gemeenten”, aldus de architect.

Station Arnhem, reizigers
Reizigers op station Arnhem Centraal.

Prettig wachten

“We hebben verder het project ‘Prettig wachten’ voor kleine stations onwikkeld. Zo is station Gorichem opgeruimd en kregen reizigers bijvoorbeeld verwarmde banken. Bij station Breukelen zijn kunstwerken geplaatst om de wachttijd te veraangenamen. Bij de kleine stations moet de komende jaren nog wel een slag gemaakt worden”, stelt Van Velsen.

Van Velsen ontwierp zelf (nog voor zijn aantreden als Spoorbouwmeester in 2009) station Breda Centraal. In dit station is wonen, werken, winkelen en reizen gemengd. Het gebouw is opgetrokken uit verschillende soorten baksteen en sluit naadloos aan bij het stedelijk ontwerp van Breda.

Station Breda Centraal
Station Breda Centraal is uitgerust met een inpandig busplatform.

Bureau Spoorbouwmeester

NS richtte in 1996 de afdeling Corporate Communication en Design op onder leiding van Cees Douma als NS Spoorbouwmeester. Deze afdeling moest het overkoepelend beleid voor architectuur, industriële- en grafische vormgeving binnen het bedrijf ontwikkelen. De afdeling werd echter in een bezuinigingsoperatie in 1998 al opgeheven.

NS en ProRail besloten in 2001 om het Bureau Spoorbouwmeester op te zetten onder leiding van Rob Steenhuis, de eerste Spoorbouwmeester. Bureau Spoorbouwmeester ontwikkelt vanaf dat moment het integrale beleid voor alle ontwerpen in de spoorsector. Spoorbouwmeester zorgt voor de samenhang tussen de onderdelen en begeleidt het ontwerpproces. Vanaf 2004 wordt elk ontwerp getoetst aan Spoorbeeld.

Station Gorinchem, reizigers
Het project ‘Prettig wachten’ zorgde voor reizigerscomfort op station Gorichem.

Ontwerp

Architecten hebben een grote vrijheid in het ontwerpen van de specifieke architectuur van het station, die maximaal moet inspelen op de omgeving, terwijl Spoorbeeld de generieke elementen zoals bewegwijzering, stationsoutillage, vertrektijden en inrichting reguleert.

Ter gelegenheid van het 175-jarig jubileum van het spoor is het boek ‘Ontwerpen aan het spoor‘ uitgebracht. Dit boek behandelt de vormgeving aan het spoor na 1968 en het ontstaan van Bureau Spoorbouwmeester.

Marieke van Gompel

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten bij het zoeken naar de waarheid in de spoorsector.

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding ‘eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

1 reactie op “Spoorbouwmeester: OV-keten verder op orde brengen”

Joep Dickhaut|17.02.15|11:36

Wat te denken van “knooppuntbouwmeester”?

Goed idee om de OV-keten verder op orde te brengen. En ook de fiets is daarbij betrokken.
Het station is echter op de eerste plaats een mobiliteitsknooppunt. Dat vergeet de OV-sector en de overheid meestal. Dus hoort ook de auto bij die keten. Het gaat dan om de keten van herkomst naar bestemming.
NS is in die keten als beste bezig maar preekt voor eigen parochie.
Maak bijv andere dan NS-knopen eens rendabel. Met de bouwmeester als verantwoordelijke.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.