emplacement Roermond, foto: ProRail

Staatssecretaris: samenwerking tussen zbo-ProRail en markt moet juist beter worden

Binnen de spoorsector heerst nog veel onzekerheid over de manier waarop de samenwerking tussen markt en ProRail zal gaan nadat de spoorbeheerder is omgevormd tot zbo. Dat blijkt uit de reacties op een recent afgeronde internetconsultatie over lagere regelgeving die het wetsvoorstel voor de omvorming mogelijk moet maken. 

De omvorming van ProRail tot zelfstandig bestuursorgaan moet volgens staatssecretaris Van Veldhoven niet alleen leiden tot een betere verantwoording en samenwerking met de overheid, maar ook met de spoorsector. Van de in totaal veertien reacties op een nieuwe consultatieronde in de markt, blijkt het merendeel over de samenwerking in de spoorsector te gaan.

Nut en noodzaak

Ook over het nut en de noodzaak voor de omvorming, gaven tenminste zes partijen aan deze te missen. Twee partijen zien kansen in de omvorming en zes benadrukken het belang van een goede samenwerking met ProRail. Net als tijdens het SpoorPro Seminar over de omvorming begin maart, kwamen in de reacties op de consultatie onder meer de manier waarop consumentenorganisaties worden betrokken en de wens om een gebruikersraad in te stellen terug.

“Mijn uitgangspunt is dat de omvorming naar een publieke entiteit niet alleen zal leiden tot betere verantwoording en samenwerking tussen het departement en ProRail, maar ook ten goede komt aan de hele spoorketen”, aldus de staatssecretaris in een toelichting. “Waar nodig zal ik samen met de sector, mede naar aanleiding van de aangedragen aandachtspunten, kijken waar de samenwerking nog verder kan worden verduidelijkt en verbeterd. Daarbij wil ik behouden wat goed werkt. Met de omvorming verandert de huidige systematiek van prestatiegebieden en bijbehorende prestatie-indicatoren niet.”

LOCOV

In de huidige beheerconcessie staat gedetailleerd beschreven hoe ProRail met andere partijen moet samenwerken. Deze voorschriften zijn nodig in een stelsel van concessieverlening. Maar in het wetsvoorstel is de verplichting opgenomen dat ProRail als zbo altijd goed samenwerkt met partijen in de spoorsector in het belang van een goede dienstverlening. Daarom zijn volgens de staatsecretaris specifiek uitgeschreven en handhaafbare verplichtingen, zoals deelname in het Landelijk Overleg Consumentenbelangen Openbaar Vervoer (LOCOV), niet meer nodig. “Ik vind dat dergelijke gedetailleerde voorschriften niet passen bij een zelfstandige publieke spoorbeheerder.”

Desondanks moeten er wel afspraken komen om de samenwerking te verbeteren en om vast te leggen hoe die er uit moet komen te zien, vindt de staatssecretaris. Samen met ProRail en de andere partijen wil zij hiervoor om de tafel gaan zitten. “Daarbij kan worden bezien of de betrokkenheid van partijen geoptimaliseerd kan worden door verschillende partijen – met mogelijk tegengestelde belangen – periodiek aan één tafel samen te brengen.”

Onder meer de consumentenorganisaties die verenigd zijn in het LOCOV, Rover, OV-NL en IPO uitten hun zorgen over de beperking van hun rol en betrokkenheid. En mogelijk zelfs het verdwijnen van hun rol bij bijvoorbeeld de vaststelling van het meerjarenplan van ProRail of het tussentijdse bijstellingsdocument. “Ik wil de huidige betrokken positie van deze partijen behouden”, schrijft Van Veldhoven aan de Tweede Kamer.

“Ik ben blij dat de afstand tussen de infrastructuurbeheerder en de reiziger, dankzij de deelname van ProRail aan het LOCOV de laatste jaren juist is verkleind. Daarom ben ik bereid dit punt van deze organisaties over te nemen en de betrokkenheid op alle consultatiegerechtigde momenten zoals bij het meerjarenplan en het bijstellingsdocument, van belanghebbenden zoals de consumentorganisaties en IPO, meer expliciet in de regelgeving te verankeren.”

Prestatiegebieden

Verder hadden verschillende partijen opmerkingen over de invulling en handhaving van het toezicht op ProRail bij de opgenomen prestatiegebieden. Volgens Van Veldhoven blijven de huidige taken, rollen en bevoegdheden van ProRail voor het uitvoeren van de prestatiegebieden volledig intact. “In de lagere regelgeving zal ik dit beter tot uitdrukking brengen. Bij tegenvallende prestaties of disfunctioneren van ProRail biedt de zbo-vorming mij overigens eerder de mogelijkheid om de intensieve dialoog te voeren. Daarbij biedt de Kaderwet zbo’s ook mogelijkheden om te interveniëren.”

Ook over de onafhankelijkheid van ProRail na de omvorming kwamen vragen, onder meer van de Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland (FMN). Het bleek hierbij vooral te gaan over de volwaardige positie van regionale spoorvervoerders en decentrale overheden. Volgens de staatssecretaris wordt de zbo-vorming juist aangegrepen om de samenwerking met decentrale overheden te versterken met duidelijke afspraken.

Dat er daarnaast samen met ProRail en regionale vervoerders en concessieverleners wordt gekeken naar kansen om het functioneren van het spoorsysteem te verbeteren, is volgens haar een logische stap. “Ik wil benadrukken dat de onafhankelijkheid van de spoorbeheerder niet verandert door de zbo-vorming. ProRail moet onverminderd op een niet-discriminerende manier handelen.”

Belastingaanslag

Tenslotte blijft de staatsecretaris bij haar toezegging dat de omvorming niet tot hogere kosten zal leiden voor reizigers, vervoerders, verladers en concessieverleners. “In de regelgeving is geregeld dat ProRail eventuele kostenverhogingen niet aan derden zal doorberekenen. Daarmee zijn er geen compensatiestromen naar andere partijen nodig.”

In eerdere brief gaf Van Veldhoven al aan dat de Belastingdienst voor een aantal belastingsoorten éénmalig een aanslag zal opleggen. Doordat ProRail voor deze fiscale effecten zal worden gecompenseerd, is het totale effect zowel voor ProRail als de Rijksbegroting per saldo nul ongeacht de omvang van de heffingen. De heffingen zullen daarom volgens haar niet ten koste gaan van vervoerders, verladers en investeringen aan het spoor.

Vertraging

In haar brief aan de Kamer zegt Van Veldhoven nog steeds uit te gaan van 1 januari 2021 als datum waarop de omvorming ingaat. Dit ondanks het eerdere besluit van de Tweede Kamer om het wetsvoorstel voor de omvorming pas na de zomer te gaan behandelen. De staatssecretaris had het wetsvoorstel op de lijst met spoedeisende wetsvoorstellen gezet die ondanks de coronacrisis behandeld zouden moeten worden, maar kwam niet door de selectie.

De vertraging is een tegenvaller voor minister Van Veldhoven die vond dat het wetsvoorstel voor de zbo-vorming voor de zomer diende te worden behandeld, omdat het in het regeerakkoord staat. Kamervoorzitter Khadija Arib wilde echter strengere criteria. Wetten moeten coronagerelateerd zijn, of juridisch of maatschappelijk noodzakelijk zijn om snel behandeld te worden.

Lees ook: 

U las zojuist één van uw gratis premium artikelen

Uw abonnement helpt onze journalisten bij het zoeken naar de waarheid in de spoorsector.

Onbeperkt lezen? Stap nu in en profiteer van de introductieaanbieding ‘eerste maand gratis.

start 1 maand gratis proefabonnement

Auteur: Paul van den Bogaard

Paul van den Bogaard is redacteur van SpoorPro.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.