‘Omvorming ProRail tot zbo is een principiële keuze’

De Tweede Kamer buigt zich op dit moment over het wetsvoorstel voor de deprivatisering van ProRail. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat verwacht de spoorbeheerder na de omvorming beter aan te kunnen sturen en zich beter te kunnen verantwoorden naar de Tweede Kamer. Loco secretaris-generaal Jan Hendrik Dronkers van het ministerie licht in een interview met SpoorPro de plannen toe.

Wat was voor het ministerie van IenW de aanleiding om ProRail om te vormen van een BV naar een zbo?

Daar zit een hele principiële reden achter. ProRail zorgt voor het beheer, onderhoud en vervanging van het spoor. Dat is een publieke taak en daar zit geen concurrentie in. Dit alles wordt gefinancierd met publiek geld: twee miljard euro per jaar. Daar hoort publieke sturing en verantwoording bij. Een besloten vennootschap, een bedrijf, is dan als organisatievorm minder geschikt. De Raad van State onderschrijft dat ook in het advies. Er is nu een mooie balans in het spoorsysteem, bijvoorbeeld tussen ProRail en NS. Dat koesteren we, en waar mogelijk gaan we de samenwerking verbeteren.

Waarom kiest u juist nu voor de structuurwijziging?

Nu zijn de prestaties van ProRail goed. Je moet dit doen op het moment dat een organisatie fit is. Is dat niet het geval, dan moet de boel eerst op orde worden gebracht. Anders loop je het risico op vervelende bij-effecten. Het is daarom zowel een principiële reden als een goed moment om dit te doen.

Daar komt nog een derde argument bij: als je kijkt naar de verwachte reizigersgroei van 30 tot 40 procent in ons land, de druk op het openbaar vervoer en de prestaties die in 2030 moeten worden geleverd, dan vraagt dat om een topprestatie. Voor een topprestatie heb je ook een toporganisatie nodig. Daarom denken we dat de timing nu goed is.

De Raad van State adviseert om af te zien van de omvorming. Waarom zet u dan toch door?

De Raad van State zegt dat in een Green Field-situatie, de tekentafel, het goed was geweest om een zbo te vormen. Daarnaast vraagt de Raad van State zich af of we dit moeten doen, omdat het nu werkt. Ook maakt de Raad van State zich zorgen over de kosten. Daarvan zeggen wij: de omvorming niet leidt tot hogere kosten voor reizigers, vervoerders en verladers. Als je naar de wetshistorie kijkt van de hele splitsing dan zie je dat er steeds getwijfeld werd of ProRail een zbo moest worden. Het is juist omdat het nu goed gaat in het systeem, politiek gezien een verstandig moment om dit nu wel recht te trekken en klaar te zijn voor de toekomst. Dat is de reden dat de minister dit nu doorzet.

Tekst loopt door onder de foto.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Veel partijen vrezen dat het onderbrengen van ProRail bij het ministerie ervoor zorgt dat ProRail verder van de sector af komt te staan. Hoe kijkt u daar tegenaan?

Ik vind het mooi dat de mensen in de spoorsector met argusogen kijken naar wat er nu gebeurt, want dat geeft precies aan dat er op dit moment een goede balans is in de sector waarbij men goed naar elkaar kijkt en elkaar probeert vast te houden. Op zich is dat positieve energie.

Het idee dat ProRail een soort bovenliggende partij gaat worden omdat de organisatie dichter bij het ministerie komt te liggen dat wijs ik af. De hele metafoor ‘dichter naar het ministerie toe’ doet vermoeden dat ProRail verder weg komt te staan van de andere partners. Dat is geenszins het geval. Integendeel. Met de zbo-vorming wordt de relatie met het departement verbeterd. Daardoor gaat het systeem als totaal beter functioneren en komt men eerder dichter bij elkaar.

Welke problemen spelen er op dit moment concreet die volgens u in de nieuwe vorm verholpen worden?

Er is nu een vrij ingewikkeld sturings- en verantwoordingsmodel. ProRail is nu een besloten vennootschap die ‘taakgestuurd’ is. Dat gaat heel erg over de korte termijn. Wij willen ook verder kijken. Als je op lange termijn een forse doelstelling wilt halen, dan moet je meerjarig met elkaar kijken hoe je dat kunt doen.

Wat werkt er dan nu niet goed?

Het is echt niet zo dat het huidige model niet werkt. Anders zou het spoorsysteem niet tot deze prestaties zijn gekomen. Maar de vraag is wel of het niet nog beter kan. Of eigenlijk: of het niet nog beter moet werken- gezien de grote opgave. Ik denk van wel, en nauwer samenwerken is daarin de sleutel. Samenwerking komt veel beter tot zijn recht in een cultuur van transparantie dan in het model dat we nu hebben waarbij we ProRail op afstand hebben gezet via contracten en concessies, en waarin we afrekenen via boetes.

In het nieuwe model zal ProRail gevraagd en ongevraagd advies kunnen geven, zodat de spoorkennis dichter bij het beleid komt te zitten. Zodat je zowel bij de beleidsvorming als de uitvoering gemakkelijker over de kennis van ProRail kunt beschikken. Verder gaan het sturings- en verantwoordingsmodel versimpelen, waardoor de informatievoorziening aan de Tweede Kamer wordt verbeterd, maar ook integraler wordt.

Tekst loopt door onder de foto.

Spoor, rails, treinenloop, foto: Martin Uitvlugt

Leidt deze structuurwijziging niet te veel af van de dagelijkse praktijk?

We werken nu twee jaar aan die zbo-vorming. Het is geen geheim dat ProRail er in het begin helemaal niet op zat te wachten. Pier Eringa heeft ook bij ons aangegeven er fel op tegen te zijn. Maar in die afgelopen twee jaar zijn de prestaties op het spoor alleen maar verbeterd. Terwijl we binnen de omvorming diverse mijlpalen hebben behaald. Dat haalt het idee onderuit dat overleggen over de omvorming van ProRail tot zbo een slecht effect zou hebben op het spoorsysteem.

Hoe wordt de omvorming vorm gegeven?

De concessie voor het beheer van het spoor komt te vervallen, omdat ProRail een publieke taak krijgt. Op de huidige vervoersconcessie heeft dat geen effect. ProRail krijgt een wettelijke tak. Er komt een begroting waarin geld beschikbaar wordt gesteld en invulling over meerdere jaren aan wordt gegeven. Daarmee krijg je een veel flexibelere vorm van werken. Je kunt verder vooruitkijken en we hebben meer mogelijkheden om zaken tussentijds te wijzigen. Uiteraard kun je dit ook in een concessie persen, maar dat geeft toch een gewrongen samenwerkingsrelatie met veel sturingslijnen en voortgangsrapportages.

Wat betekent dit voor de gezamenlijke kpi’s van ProRail en NS?

De prestaties zijn de afgelopen jaren onder meer verbeterd doordat ProRail en NS op sommige gebieden gezamenlijke kpi’s hebben. De angst was dat dit zou gaan veranderen, maar dat doen we niet. Op gezamenlijke prestatiegebieden behouden we de gezamenlijke indicatoren. De zbo-vorming verandert daar niks aan.

Tegelijkertijd willen we de institutionele driehoek overheden-vervoer-beheer die versterken en verbeteren. Het is niet zo dat we met de zbo-vorming zaken die goed gaan, afschaffen. Door de zbo-vorming gaan we de dingen die nu wringen aanpakken. En zorgen dat we samen nog beter zijn voorbereid op grote uitdagingen die de komende jaren op ons af komen.

Lees ook:

Loco secretaris-generaal Jan Hendrik Dronkers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is een van de sprekers van het SpoorPro Seminar ‘Omvorming ProRail tot zbo’ dat op dinsdag 10 maart plaatsvindt in congreslocatie De Eenhoorn in Amersfoort. Bezoek de conferentiewebsite voor meer informatie.

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

1 reactie op “‘Omvorming ProRail tot zbo is een principiële keuze’”

Rian van der Borgt|05.03.20|15:09

En weer: Er is geen sprake van “deprivatisering” (nationalisering) want ProRail is nooit geprivatiseerd.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.