Spoorwerkzaamheden Coevorden, Drenthe

‘Grondtransacties spoor waren niet maatschappelijk verantwoord’

ProRail heeft onnodig publiek geld uitgegeven bij twee grote grondaankopen in 2017 en 2018. Dat schrijft staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) aan de Tweede Kamer. Dat was volgens haar niet maatschappelijk verantwoord. “Het is nu zaak om lessen te trekken om herhaling te voorkomen.”

In haar brief gaat Van Veldhoven uitgebreid in op vier grote grondtransacties van NS en ProRail in 2010, 2014, 2017 en 2018. Ook beantwoordt ze Kamervragen van D66, SP en PVV over deze kwestie.

Bij de splitsing van NS in 1995 zijn alle gronden die NS in bezit had verdeeld tussen NS en ProRail. Er gelden afspraken als die beide partijen grond verkopen of aankopen. Zo moeten ze altijd beoordelen of vastgoed, waaronder gronden, van strategisch belang is. Ook stemmen ze hun grondtransacties met elkaar af. Over en weer verkopen ze elkaar geregeld gronden en hebben daarbij een grote vrijheid.

Strategisch belang

Door veranderende omstandigheden kunnen de afwegingen veranderen over welke gronden NS en ProRail nodig hebben om hun werk te kunnen doen. Gronden die eerst niet van strategisch belang werden geacht, kunnen dat later juist weer wel zijn, legt Van Veldhoven uit. Dat was ook het geval bij twee grote grondpercelen die toenmalig eigenaar NS in 2010 en 2014 aanbood aan ProRail. De spoorbeheerder ging er toen van uit dat het die gronden niet nodig had voor onderhoud of vernieuwing van het spoor en aankoop alleen maar onnodige onderhoudskosten met zich mee zou brengen. ProRail had alleen interesse in een klein deel van de NS-grondportefeuille die nodig was voor de uitvoering van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS). Het ministerie gaf overigens geen toestemming voor de aankoop, waarna NS de grond in reserve hield voor ProRail. NS verkocht de resterende grond, waar ProRail geen interesse in had, vervolgens aan private partijen.

ProRail had echter wel te maken met de nieuwe eigenaren omdat hun gronden immers dicht bij het spoor lagen. Aanvankelijk was de verstandhouding goed, maar die raakte ernstig verstoord. Door de juridische conflicten zag ProRail zich genoodzaakt om de gronden die de spoorbeheerder eerst niet had willen hebben, alsnog te kopen om door te kunnen gaan met onderhoud en aanleg van het spoor. Er hing alleen toen wel een flink prijskaartje aan. Voor de grondaankoop in 2017 (ongeveer 700 hectare) betaalde ProRail ruim 18 miljoen euro aan RailSide. “Daarmee is de voorgang van belangrijke spoorprojecten zeker gesteld en worden toekomstige initiatieven op en langs het spoor en het dagelijks beheer vergemakkelijkt”, aldus Van Veldhoven.

Maatregelen

Met de aankoop van de grondportefeuille in 2018 (ruim 600 hectare) is 15 miljoen euro gemoeid. Bij de transactie uit 2018 heeft nog een correctie plaatsgevonden omdat NS er al in 2015 achter was gekomen dat het bedrijf te veel grond had verkocht aan de particuliere eigenaar. Een deel bleek NS toch zelf nodig te hebben. ProRail heeft dat deel vervolgens weer doorverkocht aan NS.

Om te voorkomen dat er in de toekomst opnieuw onnodig publiek geld uitgegeven moet worden voor de aankoop van gronden zijn er volgens Van Veldhoven al maatregelen genomen. Zo zal ProRail een betere afweging maken om te beoordelen of gronden nu of in de toekomst nodig zijn voor onderhoud of andere werkzaamheden aan het spoor. NS en ProRail gaan een overeenkomst sluiten waarin ze afspreken hoe ze omgaan met grondaankopen en -verkopen. Ook komt er een procedure waarmee grondprijzen worden vastgelegd.

Gezien de omvorming van ProRail tot zelfstandig bestuursorgaan wordt bekeken of de hoogte bij gronddeals waarvoor toestemming nodig is van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat aangepast moet worden. Nu is dat drempelbedrag 35 miljoen euro.

Onderwerpen: , ,

Auteur: Yvonne Ton

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.