Sharon Dijksma, staatssecretaris, ministerie van Infrastructuur en Milieu

Dijksma: omvorming ProRail niet voor rekening gebruikers

Staatssecretaris Sharon Dijksma van Infrastructuur en Milieu gaat ervoor zorgen dat de kosten voor de transitie van ProRail naar een zbo niet voor de rekening van de vervoerders, reizigers en verladers komt. Maar de precieze manier waarop ze dit gaat realiseren, liet ze tijdens het Tweede Kamer-debat afgelopen dinsdagavond nog grotendeels in het midden. Meerdere experts hebben er de laatste tijd voor gewaarschuwd dat de kosten van deze transitie zeer hoog kunnen oplopen en dat er weinig voordelen te behalen zijn met dit besluit. 

ProRail heeft zelf onderzoeksbureau McKinsey&Company de mogelijke effecten hiervan laten bekijken. Dit onderzoek bleek weinig positieve gevolgen uit te wijzen. Hoewel er in het meest gunstige geval niets verslechtert, zijn er ook nauwelijks verbeteringen verbonden aan een nieuwe structuur voor ProRail. Daarentegen zijn de risico’s dat het nadelige effecten zal hebben zeer groot. Niet alleen voor de kosten, maar ook voor taakuitvoering van ProRail en dus de effectiviteit en de efficiëntie bij de infrabeheerder.

Gebruiksvergoeding

Een groot probleem is de verandering van de fiscaliteit van ProRail, die zal plaatsvinden wanneer de infrabeheerder een publieke organisatie wordt. “De gebruiksvergoeding die ProRail door moet rekenen aan vervoerders verandert in een gunstig scenario niet, maar stijgt in een ongunstig scenario met 21 procent doordat ProRail geen btw meer kan aftrekken”, wordt beschreven in het rapport van McKinsey. Dit kan ertoe leiden dat de treinkaartjes tussen de 2 en 6 procent duurder worden en zal ook de competitiviteit van het goederenvervoer verminderen.

Dijksma zei tijdens het debat dit ten alle tijden te willen voorkomen. “We willen de structuur van ProRail veranderen op een manier zodat er geen rekening uit komt. Het is een probleem als die rekening er wel komt en dan zeg ik ook niet: daar trek ik me niets van aan.” Ze stelt dat duurdere treinkaartjes niet aan de orde zijn, maar gaf ook toe dat ze geen garantie kon geven dat de transitie helemaal geen fiscale gevolgen heeft. Bij onverhoopte fiscale effecten wil de staatssecretaris alsnog gaan bekijken hoe de overheid hiermee om moet gaan.

Belastingen

Volgens de onderzoekers van McKinsey is het mogelijk dat het besluit van Dijksma goed uitpakt en dan verandert de fiscale druk op ProRail niet, maar de kans is ook zeer aanwezig dat het meest ongunstige scenario werkelijkheid wordt. In dat geval kunnen er eenmalige heffingen volgen tot wel 5 miljard euro. Op structurele termijn zal dit besluit voor de fiscale druk overigens wel positief uitpakken, maar die voordelen verhouden zich nauwelijks tot het aanzienlijke bedrag van de eenmalige heffingen.

Tevens heeft het kabinet weliswaar de intentie uitgesproken om ProRail te compenseren voor het feit dat de spoorbeheerder als zbo geen btw meer mag aftrekken, maar volgens de onderzoekers bij McKinsey is dit niet zeker, omdat de kans bestaat dat dit door de Europese Commissie als ongeoorloofde staatssteun wordt gezien. Dit blijft dus ook een reëel risico voor ProRail en de gebruikers.

Invloedssfeer overheid

Het rapport – dat in opdracht van ProRail werd uitgevoerd, maar wel onafhankelijk is – stelt verder dat het van groot belang is dat het ministerie van IenM de operatie van ProRail niet direct of indirect kan beïnvloeden. Daar leek Dijksma volledig achter te staan. “Het is belangrijk dat wij ons niet de expertise van de werkvloer gaan aanmeten. Daartegen moet de organisatie dus in bescherming genomen worden.” Dijksma zegt alleen het voornemen te hebben om scherper te kunnen sturen op de prestaties van ProRail.

Overigens is het besluit over de omvorming nog niet definitief. De definitieve beslissing is aan het volgende kabinet en zal dus pas vallen aan het einde van 2017. Het is om die reden nog best mogelijk dat het besluit zal worden teruggedraaid, met name omdat experts, brancheorganisaties en ook politieke partijen ernstige twijfels hebben bij de wijsheid van het besluit om ProRail in te lijven.

Alternatieve oplossing

In het rapport wordt wel degelijk erkend dat de regierol van de overheid bij ProRail beter kan en er worden enkele verbeteringen aangedragen voor gedragsspelregels tussen het ministerie van IenM en ProRail. Daarbij is echter ook door het onderzoeksbureau meteen de kanttekening geplaatst dat een transitie naar een zbo niet nodig is. IenM en ProRail zouden juist beter voort kunnen bouwen op de al bestaande samenwerkingsregels die in het beheerprotocol zijn opgenomen, maar nu nog vaak ‘onvoldoende worden nageleefd’.

Auteur: Inge Jacobs

Inge is redacteur van SpoorPro en vaste redacteur van OVPro, het vakblad voor OV-professionals.

2 reacties op “Dijksma: omvorming ProRail niet voor rekening gebruikers”

kees boodt|22.12.16|13:18

Wat een onzin. Uiteindelijk is het publiek geld en betaald de belasting betaler het gelag voor de hobby van deze mevrouw.

Derk Van Dorth|28.12.16|10:22

Hoeveel energie, tijd en geld is er nu al gemoeid met deze plannen? Incl. bij de OR, ketenpartners en met dit onderzoek?

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.