Een passagierstrein en een goederentrein op baanvak Amsterdam-Utrecht, foto: ProRail

Overheid komt met nieuwe regels berekening spoortarieven

De Nederlandse overheid heeft nieuwe regels toegepast die het vanaf 2019 voor ProRail mogelijk maken om prijsprikkels toe te passen in de berekening van de spoortarieven. Een extra heffing per marktsegment maakt het wettelijk mogelijk dat de gebruiksvergoedingen worden verlaagd voor het goederenvervoer in navolging van de voorgenomen verlaging in Duitsland.

De prijsprikkels hebben tot gevolg dat vervoerders met treinmaterieel dat minder schade veroorzaakt aan de spoorinfrastructuur of minder geluidsoverlast produceert een lagere vergoeding betalen voor het gebruik van het spoor. Ook worden vervoerders gestimuleerd om punctueler te rijden en treinpaden beter te benutten. Het is de bedoeling dat de prijsprikkels en extra heffingen zo veel mogelijk aansluiten bij vergelijkbare regelingen in andere Europese landen zoals Duitsland en België.

Deze prijsprikkels maken het voor ProRail makkelijker om op een inzichtelijke en transparante wijze de kosten voor het beheer, onderhoud en vervanging (BOV) door te berekenen aan de vervoerders. Het ‘Besluit vergoeding gebruik hoofdspoorweginfrastructuur’ moet ervoor zorgen dat de overheidsbijdrage voor beheer, onderhoud en vervanging beter beheersbaar wordt en de tarieven die vervoerders voor het gebruik van het spoor betalen stabieler worden. Daarnaast moet het een gelijk speelveld creëren voor het Europees spoorvervoer.

Berekening spoortarieven

De Europese richtlijn (2012/34/EU) tot instelling van één Europese spoorwegruimte verplicht ProRail om de kosten die rechtstreeks uit de exploitatie van de treindienst voortvloeien door te berekenen aan spoorvervoerders. Dit gebeurt met de vergoeding minimumtoegangspakket (VMT), voorheen gebruikersvergoeding genoemd. Een Uitvoeringsverordening (EU 2015/909) heeft in 2015 verdergaande regels geformuleerd over hoe deze kosten moeten worden berekend.

Met een extra heffing, ook bekend als mark-up, kunnen de kosten die geen onderdeel uitmaken van de VMT aan spoorvervoerders worden doorberekend. Deze ‘extra’ heffing per marktsegment maakt het daarnaast wettelijk mogelijk dat de gebruiksvergoedingen worden verlaagd voor het goederenvervoer in navolging van Duitsland. Duitsland wil de kosten van het gebruik van het spoor flink verlagen, als onderdeel van het ‘Masterplan Spoorgoederenvervoer’. Ook Frankrijk heeft onlangs soortgelijke plannen aangekondigd.

Naast de extra heffing worden er ook prijsprikkels ingezet om het gedrag van spoorvervoerders te beïnvloeden. Het gaat daarbij om een schaarsteheffing, de bonus- en malusregeling voor luchtkwaliteit, de bonus- en malusregeling voor geluidsreductie, de reserveringsheffing en de prestatieregeling.

Dekking totale BOV-kosten

Prijsprikkels

In het kabinetsstandpunt Spoor in Beweging is eerder al aangegeven dat prijsprikkels ingezet worden om tot een betere benutting van het spoor te komen. Deze prijsprikkels zijn ook in de Lange Termijn Spooragenda (LTSA) opgenomen. Een van de doelen is dat met de prijsprikkels nadrukkelijker rekening kan worden gehouden met de omgeving.

Door ProRail worden op dit moment al prijsprikkels toegepast voor de prestaties op het spoor, geluidsreductie en reservering van treinpaden. Dit wordt nu verder uitgebreid. Bij het toepassen van de prijsprikkels maakt ProRail onderscheid tussen drie marktsegmenten: goederenvervoer, passagiersvervoer voor openbare dienstcontracten, en overige passagiersvervoer.

Er is een prijsprikkel met betere punctualiteit en een betere benutting van het spoor door minder storingen. Spoorgoederenvervoerders worden gestimuleerd om treinpaden beter te benutten. Dat kan door ervoor te zorgen dat de machinist van de goederentrein de rit aanpast aan de karakteristieken van het treinpad. Hiermee zouden ongeplande stops kunnen worden voorkomen. Met een betere benutting van treinpaden wordt ook bedoeld dat er minder treinpaden kort voordat ze zijn ingepland, worden geannuleerd.

Luchtkwaliteit

Om de luchtkwaliteit te bevorderen is er een malusregeling voor treinen die uitstoot produceren. Vervoerders die met dieseltreinen rijden, betalen meer voor het gebruik van het spoor dan vervoerders met elektrische treinen. Ook wordt het gebruik van een brandstof gestimuleerd die met betrekking tot luchtkwaliteit betere eigenschappen heeft dan conventionele diesel. Een andere prijsprikkel stimuleert het gebruik van de Betuweroute voor het vervoer van gevaarlijke stoffen.

Er is een bonusregeling die de installatie van composiet remblokken bij goederenwagons en het rijden met stille treinen stimuleert. Door de vervanging van gietijzeren remblokken door composiet remblokken kan geluid- en trillingshinder voor omwonenden worden verminderd en kan slijtage aan het spoor beperkt worden. Ook komt er een prestatieregeling dat zich richt op materieel dat minder belastend is voor de spoorinfrastructuur. Materieelkeuze door spoorvervoerders en de staat van het onderhoud van dat materieel worden als belangrijke factoren gezien die effect hebben op geluidshinder voor omwonenden, trillingsniveaus en de mate van onderhoud dat aan het spoor gepleegd moet worden.

Congres over spoortarieven

De internationale spoorconferentie Track Access Charges Summit in 2016 in Bern speelde een belangrijke rol in de totstandkoming van de toepassing van de nieuwe regels. Op 4 en 5 april vindt de vierde editie van de Track Access Charges Summit in Amsterdam plaats, waarbij de international spoormarkt, academische wereld en beleidsmakers met elkaar in gesprek gaan over verdere uitwerking van Europese regels op het gebied van spoortarieven. Daarbij zal Wouter van Dijk, directeur Vervoer en Dienstregeling bij ProRail, een toelichting geven op de nieuwe regels voor het berekenen van spoortarieven.

Lees ook:

Banner Track Access Charges Summit 2018

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en hoofdredacteur van de Bredase vestiging van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.