Goederentrein, ontspoord, Borne

ILT: ontspoorde goederenwagon bij Borne had al langer mankementen

De wagon van de goederentrein die in november vorig jaar bij Borne uit de rails liep, had al vanaf 2011 een afwijkend loopgedrag. Dat blijkt uit gegevens van het meetsysteem Quo Vadis van ProRail dat de belasting van het spoor meet. Spoorgoederenvervoerder CapTrain en Voestalpine Railpro, verantwoordelijk voor het onderhoud van de goederenwagon, hadden op basis van de meetgegevens reparaties kunnen uitvoeren. Tijdige reparatie had de ontsporing wellicht kunnen voorkomen. Dat concludeert de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in het onderzoek naar het incident.

ProRail stuurt inmiddels de gegevens uit het meetsysteem naar alle vervoerders. Voestalpine pleit er in een reactie op het ILT-rapport voor om de gemeten informatie ook met de eigenaren van de wagons te delen, omdat deze bedrijven immers verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van het materieel. Daarover heeft het spoorbedrijf inmiddels afspraken gemaakt met ProRail.

Ontsporing

In Borne ontspoorde op woensdag 6 november 2013 een wagon van een beladen goederentrein van CapTrain Belgium. Door deze ontsporing raakte het spoor over een afstand van ongeveer vier kilometer zwaar beschadigd. De herstelwerzaamheden kostten ongeveer 2,5 miljoen euro en hebben enkele dagen geduurd.

De goederentrein ontspoorde doordat een wielband van een van de wielen van een wagon breekt en van het wiel afloopt. De breuk van de wielband is volgens ILT het gevolg van een langdurige aanwezigheid van een vlakke plaats op het loopvlak van het betreffende wiel. Een vlakke plaats kan ontstaan door het glijden van een wiel over de spoorstaaf. De slagkracht vanuit de vlakke plaats veroorzaakt lokaal een wisselende spanningstoename en veroorzaakt een vermoeiingsbelasting en vermoeiingsscheuren in de wielband. “Uit het technisch onderzoek aan de wielband blijkt dat er sprake is geweest van een langdurige, progressieve, schadeontwikkeling”, zo concludeert ILT in het rapport.

Wielkwaliteit

Volgens de Inspectie werkten CapTrain en Voestalpine Railpro onvoldoende samen met elkaar en andere organisaties zoals ProRail om het aanwezige gebrek aan het betreffende wiel tijdig te onderkennen. De ontspoorde goederenwagen liet vanaf 2011 een zeer “frequent en significant afwijkende wielkwaliteit zien in het Quo Vadis systeem van ProRail”.

“Uit de gemeten dynamische belastingen door het Quo Vadis-systeem blijkt dat er sprake is geweest van een langdurige, progressieve, schade-ontwikkeling. CapTrain Belgium noch Voestalpine Railpro maakten gebruik van deze informatie”, aldus ILT. Volgens Voestalpine Railpro werden deze gegevens echter niet met het spoorbedrijf gedeeld. Deze werd alleen aan de vervoerders verstrekt.

Ontsporingen

Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu: “Ik deel de oproep van ILT dat de spoorsector adequate maatregelen moet nemen om ontsporingen zo veel mogelijk te voorkomen, in het bijzonder door materieelmankementen die kunnen leiden tot een ontsporing tijdig te signaleren en repareren.”

De afgelopen jaren zijn er meerdere ontsporingen geweest waarbij achteraf is vastgesteld dat de betreffende wagen een afwijkend loopgedrag had. De Inspectie en de Onderzoeksraad voor Veiligheid hebben over de periode tussen 2005 en 2010 meerdere aanbevelingen afgegeven richting de spoorsector over de noodzaak van mankementdetectie. CapTrain Belgium en Voestalpine Railpro maken geen gebruik van beschikbare informatie over dynamische belasting om inzicht te krijgen in de wielkwaliteit.

Maatregelen

ILT concludeert dat goederenvervoerder CapTrain en Voestalpine Railpro, verantwoordelijk voor het onderhoud van de wagon, onvoldoende hebben samengewerkt. ILT heeft aan beide bedrijven gevraagd welke verbetermaatregelen zij nemen om deze overtredingen op te heffen en herhaling te voorkomen.

Voestalpine Railpro zegt in een reactie naar aanleiding van de ontsporing de inspectiefrequentie van de wagons te hebben aangepast, waarbij extra controle wordt uitgevoerd op de wielen. Op de lange termijn (na 2020) zijn wagons met wielbanden volgens Europese richtlijnen alleen nog met een snelheidsbeperking inzetbaar. Het grootste deel van de wagonvloot is inmiddels al uitgerust met volwielen. Voestalpine Railpro heeft besloten het restant van haar vloot de aankomende jaren versneld uit te voeren met wielassen met volwielen.

Veiligheidscommunicatie

Naast de kritiek op de spoorbedrijven stelt ILT  in het rapport ook dat de veiligheidscommunicatie tussen de treindienstleider en de machinisten niet goed heeft gefunctioneerd. De machinist van de goederentrein kon de alarmoproep niet goed verstaan. Daarom zette hij geen remming in, die tot meer lawaai zou leiden, maar schakelde hij alleen de motoren uit. Daardoor kwam de goederentrein pas na vier kilometer na het begin van de ontsporing tot stilstand, waardoor er zware schade aan het spoor ontstond.

Daarnaast kon een machinist van een passagierstrein, die de goederentrein had gezien, geen telefonisch contact maken met de treindienstleider. Dat kwam doordat de treindienstleider een fout had gemaakt bij het bedienen van het communicatiesysteem.

Waarschuwingssystemen

ProRail is al enkele jaren bezig om waarschuwingssystemen te installeren ter voorkoming van dit soort incidenten, zoals de hot box-detectiesystemen. Deze systemen bestaan uit sensoren langs het spoor die detecteren of een wiel of lager te warm wordt. De implementatie van de hot box-detectiesystemen is eind 2014 afgerond en zijn ze voorzien van een actieve doorsignalering naar de treindienstleiders bij overschrijding van een bepaalde temperatuur.

Het Quo Vadis-systeem, dat de belasting van het spoor meet, zal vanaf het eerste kwartaal van 2015 ook zijn voorzien van een actieve doorsignalering naar de treindienstleiders bij overschrijding van een bepaalde spoorbelasting. ProRail stuur inmiddels de gegevens uit deze systemen naar alle vervoerders, zodat het materieel gerepareerd of uit dienst kan worden genomen. Ook heeft de spoorbeheerder sinds december 2013 extra aandacht voor het opzetten en afbreken van een alarmoproep in de jaarlijkse herinstructie van treindienstleiders.

Marieke van Gompel

Lees ook:

‘Onderhoud ontspoorde goederenwagon Borne was in orde’

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is redacteur van SpoorPro en algemeen hoofdredacteur van ProMedia Group.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.