De overhandiging van het Handboek Spoorwegrecht, foto: Kees-Jan Bakker

‘Regelgeving spoor is onnodig ingewikkeld geworden’

Gepubliceerd op 09-02-2017 om 11:22

De spoorwetgeving is in de loop der jaren onnodig ingewikkeld en gedetailleerd geworden. Dat komt doordat in steeds sterkere mate sprake is van juridificering. Juridificering wordt vaak gezien als het opstellen van onnodig ingewikkelde en gedetailleerde regelgeving voor ondernemingen die ook zonder een deel van die regels prima zouden kunnen functioneren. Ook voor de wetgever kan terughoudendheid een deugd zijn. Dat zei advocate Viola Sütő van LegalRail dinsdag bij de presentatie van het Handboek Spoorwegrecht in Den Haag. De bijeenkomst werd georganiseerd door kennisnetwerk Railforum.



Sütő schreef het boek samen met medeauteurs Adriaan Hagdorn, bedrijfsjurist bij NS, en jurist Andres Wedzinga, die lang bij de Inspectie Verkeer en Waterstaat werkte. In het boek wordt een overzicht gegeven van het nationaal recht, Europees recht en verdragsrecht met betrekking tot spoorwegen. Het laatste boek over spoorwegrecht werd in 1960 uitgebracht. In 2005 is nieuwe regelgeving voor het spoor ingegaan. Vandaar dat de auteurs de handen ineensloegen om een actueel juridisch naslagwerk voor de spoormarkt samen te stellen. Sütő geeft tijdens RailTech Europe 2017 een presentatie over Handboek Spoorwegrecht.

Spoorwegwet

“De spoorwegwet van 1875 had een lange adem. Deze heeft het met enkele tussentijdse wijzigingen volgehouden tot eind 2015”, vertelt Sütő. Nadat in 2005 al de nieuwe Spoorwegwet was ingevoerd, is in december 2015 met de invoering van de Wet Lokaal Spoor en het Besluit Bijzondere Spoorwegen afscheid genomen van alle oude regels voor het Nederlandse spoor. Tot dat moment was de Spoorwegwet 1875 nog op een deel van de spoorwegen van toepassing.

“

De samenleving is in 2017 aanzienlijk complexer dan in 1875”, aldus de advocate. “Er is binnen Europa het loffelijk streven om tot één Europese spoorwegruimte te komen. Het zou mooi zijn als dat lukt.” Om hiertoe te komen zijn volgens Sütő voorschriften nodig, maar “ook voor de wetgever kan terughoudendheid een deugd zijn”. “Een stortvloed aan steeds wijzigende regels komt niet ten goede aan de kenbaarheid van de wetgeving.”

Marktordening spoor

De veranderde marktordening heeft de spoormarkt veranderd, zo stelt zij. “We hebben niet meer te maken met één staatsbedrijf, maar met een geliberaliseerde markt en daarmee met veel verschillende partijen, veelal professionals. Daarvoor hoeft de wetgever niet alles dicht te regelen.”

 Ze roept nationale en Europese overheden op pas op de plaats te maken en niet te snel met nieuwe regels te komen.

Over het detailniveau geeft de advocate aan dat het spoorrecht “best een beetje lucht” kan gebruiken. De spoorbranche zou daar haar voordeel mee kunnen doen. “Het klassieke vangnet in het privaatrecht, de redelijkheid en billijkheid, zou ook in het spoorwegrecht onnodige juridificering tegen kunnen gaan.” Het realiseren van één Europese spoorwegruimte kan volgens de advocate helpen om onnodig ingewikkelde regelgeving en administratieve of technische hindernissen bij grensovergangen te verminderen.

Juridificering

De advocate geeft verschillende voorbeelden van juridificering, oftewel overregulering, in de spoorsector. Als voorbeeld noemt ze artikel 3 in de Spoorwegwet dat onder meer het gevaar of hinder kunnen veroorzaken op spoorwegen verbiedt en strafbaar stelt. “Dit terwijl er hierover sinds jaar en dag veel preciezer geformuleerde verboden in het Wetboek van Strafrecht stonden en nog steeds staan. Naast deze twee artikelen in het Wetboek van Strafrecht, is artikel 3 van de Spoorwegwet weinig noodzakelijk om te kunnen optreden tegen gevaarlijk gedrag op spoorwegen.”

Een ander voorbeeld van juridificering is volgens de advocate ontoegankelijke regelgeving. Ze noemt als voorbeeld artikel 36 van de Spoorwegwet:

Het is een spoorwegonderneming verboden om van hoofdspoorweginfrastructuur gebruik te maken met een spoorvoertuig dat voldoet aan alle relevante technische specificaties inzake interoperabiliteit die op het ogenblik van indienststelling van kracht zijn, op voorwaarde dat de essentiële eisen voor een groot deel in deze technische specificaties inzake interoperabiliteit zijn opgenomen en dat de relevante technische specificatie inzake interoperabiliteit inzake rollend materieel in werking is getreden en van toepassing is, waarvoor Onze Minister geen vergunning voor indienststelling als bedoeld in het derde lid, respectievelijk aanvullende vergunning voor indienststelling als bedoeld in het vijfde lid heeft verleend. Onze Minister kan op aanvraag, na de beheerder te hebben gehoord, ontheffing verlenen van dit verbod.”

“Dit verbod is een voorbeeld van uit de hand gelopen juridificering. Hier wilde de wetgever zo veel in één artikellid regelen, dat een bijna onleesbare brij is ontstaan.”

Spoorwetgeving

Adriaan Hagdorn legt uit dat de auteurs met het boek beoogden om spectrum van spoorwetgeving systematisch in kaart te brengen. Advocaat Taco van der Valk legt uit waarom dit belangrijk is: “Het vervoer van personen en goederen is vitaal voor de economie. Daarnaast is het belangrijk dat het spoor voortdurend op de politieke agenda staat.” Als voorbeeld noemt hij het plan van het ministerie van IenM om ProRail publiek te maken. “Zo stond het oorspronkelijk in de spoorwegwet.”

Andres Wedzinga vertelt dat er een omwenteling gaande is van een ‘klassiek nationaal systeem’ naar ‘Europese regulering’. “Al in 1855 werden de eerste Europese afspraken gemaakt over spoorbreedte. Er is op dit moment een omwenteling gaande dat de regie bij de Europese Commissie is komen te liggen. Ook een ander stelsel voor de marktordening is nieuw. Nu worden bijvoorbeeld conflicten tussen spoorwegondernemingen neergelegd bij ACM.”

Complexiteit regelgeving

“De regels zijn soms als ze uit Europa komen niet geheel kleurloos”, legt Wedzinga uit. Soms worden ze nationaal overgenomen, zonder daar over nagedacht te hebben. De complexiteit die de afgelopen vijftien jaar over de wetgeving is heen gekomen is heel hoog.” Dit beaamt jurist Wim Timmer. “De gevolgen van marktwerking hebben geleid tot een enorme groei aan overheidsregels. Er is bijvoorbeeld een nieuwe organisatie geïntroduceerd als toezichthouder. De terugtrekking van de overheid heeft geleid tot meer regelgeving. Toendertijd werd dat nog deregulering genoemd”, zegt hij lachend.

Susi Zijderveld, Chief Governance, Risk and Compliance Officer bij NS complimenteerde de auteurs met hun werk en gaf aan dat het een “hele krachttour” om het handboek te schrijven. “Dit handboek is een waardevolle bijdrage aan de mobiliteit van de toekomst. Ik verwacht dat het onze juridische afdeling ontzettend kan ontlasten.”

Vierde Spoorpakket

Ans Ruyken, sectorhoofd Spoor en Weg bij de Directie Juridische Zaken van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, vertelt dat de Nederlandse overheid op dit moment druk doende is met het omzetten van de implementatie van de Europese regelgeving uit het Vierde Spoorpakket. Daarbij wordt getracht om de Technische en de Politieke Pijler onder te brengen bij één wet. 

“Het belangrijke van de Politieke Pijler is dat er nog onderhands gegund mag worden”, vindt Ruyken.

“ACM houdt hier de controle op en bepaalt of er sprake is van verstoring van het economisch evenwicht. Verder is het de keuze aan de lidstaten om spoorwegondernemingen aan te laten sluiten bij een internationaal ticketingsysteem.”

Wijziging Spoorwegwet

“Het is niet uitgesloten dat de Spoorwegwet in zijn geheel gaat wijzigen”, meldt Ruyken. “We willen de wet toekomstbestendig maken om te voorkomen dat hij steeds gaat wijzigen.” Volgens het hoofd Spoor en Weg zal nationale regelgeving in de gewijzigde Spoorwegwet waarschijnlijk beter aansluiten bij Europese regelgeving. “We overwegen om de herziening van de Spoorwegwet te stoelen op Europese leest.”

Op een vraag uit het publiek of bij de herziening van de Spoorwegwet ook wordt gekeken naar de buurlanden, antwoordt Ruyken het volgende: “Wij kijken bij de implementatie eerlijk gezegd niet hoe de Belgen en de Duitsers dit doen.”

Het Handboek Spoorwegrecht is te bestellen bij uitgeverij Paris via www.uitgeverijparis.nl/boeken.

Advocate Viola Sütő van LegalRail geeft tijdens RailTech Europe 2017 op 28, 29 en 30 maart een presentatie over bedrijfsspooraansluitingen en over het Handboek Spoorwegrecht. Binnenkort volgt op de website meer informatie over het uitgebreide workshopprogramma: http://www.railtech.com/

Lees ook:

Definitief afscheid van oude regels met nieuwe spoorwetgeving

Auteur: Marieke van Gompel

Marieke van Gompel is de vaste journalist van SpoorPro en hoofdredacteur van de vakwebsites van ProMedia Group.

4 reacties op “‘Regelgeving spoor is onnodig ingewikkeld geworden’”

ruud beijer|09.02.17|13:04

Geachte lezers,heel veel veiligheidsregeltjes zorgen ervoor dat je je werk niet meer op een normale manier kunt uitvoeren.Bij de Spoorwegen is het gewoon tot in het absurde doorgevoerd.Een voorbeeld?Ik als machinist met diploma Bevoegd Spoorbetreder mag niet meer een spoor oversteken.Als ik op een middenspoor wordt binnengenomen mag ik niet uitstappen.
Als bij het combineren een koppeling begint te blazen mag ik niet in het spoor om de koppeling af te sluiten.Het is te gek om over te praten.

Gabby van Meer|09.02.17|15:06

Ik ben begonnen bij DuPont en geloof me veiligheid zit goed in mijn genen. Maar waarom spoormedewerkers nu altijd een helm moeten dragen is mij nooit duidelijk geworden. Volgens mij zit dat ding echt meer in de weg en zorg het voor onveilige situaties dan het aan risico’s kan wegnemen. Waar zijn we bang voor? Dat de bovenleiding spontaan naar beneden komt? Volgens mij kwam deze maatregel niet uit een RIE, maar uit een andere hoek.

John rdam|09.02.17|15:16

Een samenleving die vraagt om 100% uitsluiting van risico’s en die bij incidenten koste wat kost een schuldige aansprakelijk wil stellen, krijgt vanzelf overregulering met bijbehorende kosten en ergernis.

Marc Busio|13.02.17|14:42

Dat krijg je ervan als de politiek als streefdoel stelt om vijftig procent van beroepsbevolking met een HBO- of WO-diploma de arbeidsmarkt op te laten gaan. Er moet van alles bedacht worden om die mensen ‘op niveau’ bezig te houden en de categorie ‘regelgeving’ is daarbij uiterst populair. Ze hebben iets te doen waar ze niet moe van worden en uiteindelijk is het schijnbaar toch met de beste bedoelingen: want meer veiligheid, wie kan daar nu op tegen zijn?

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.